شرایط برای توافق متزلزل است
آرمان ملی آنلاین - مذاکرات احیای برجام با بازگشت هیأتهای مذاکره کننده به وین چند روزی است که آغاز شده و طرفین مذاکرات دو یا چند جانبهای با هم داشتهاند. این در حالی است که پیش از این نیز همه طرفها از پیشرفت و سرعت مذاکرات ابراز رضایت کرده بودند اما با اینکه گفته میشود که توافق به زودی حاصل میشود هنوز معلوم نیست که زمان مشخص برای اعلام توافق چه زمانی است آنچه مشخص است هر چه زمان بیشتر میگذرد امیدها برای احیای برجام و رسیدن به توافق کمرنگتر میشود. در این راستا برای بررسی تحولات مذاکرات احیای برجام، اختلافات موجود و زمان رسیدن به توافق «آرمانملی» با محمدعلی بصیری کارشناس و تحلیلگر مسائل بینالملل به گفتوگو پرداخته است که میخوانید.
تحولات پیرامون برجام را با عنایت به پیشرفتهای حاصل شده و تاکیدات طرفین به فراهم بودن شرایط برای رسیدن به توافق چگونه ارزیابی میکنید؟
اراده دو طرف در رسیدن به توافق از شروع بحث بوده اما مشکل کشدار شدن و تداوم مساله به این باز میگردد که اولا خواستههای دو طرف خیلی حداکثری بوده که ظاهرا بعد از چند دور تنزل پیدا کرد. مضاف بر آن مشکل دیگر نیز بحث پیچیدگی شرایط توافق است. به هر جهت شرایطی که امروز ایران در بحث هستهای پیدا کرده با تنزل تعهدات هم از لحاظ فنی و هم از لحاظ حقوقی خیلی متفاوت شده با آن چیزی که قبل از خروج آمریکا از برجام و یا تنزل تعهدات آمریکا بوده است. اینها باعث کش و قوسدار شدن مذاکرات شده و گرچه بعضا طرفین میگویند که به نقاط مشترکی رسیدیم ولی ظاهر قضیه به نظر میآید آنطور که پیش بینی میشد این مساله یکی دو ماهه جمع میشود طولانیتر از این باشد. آمریکاییها بر این اعتقاد هستند که هر چه زمان میگذرد تحولاتی در توان هستهای ایران رخ میدهد و یا اقتصادی که آنها انتظار داشتند با فشار حداکثری ایران سریع پای میز مذاکره برود، شروط را بپذیرد و امتیاز بدهد طبق نظرآنها نبوده و هر دو به نفع ایران شده است. هم تحولات هستهای از آن کنترل و نظارتی که میخواستند خطوط برجام را عبور داده و کنترل و بازگشت به قبل به سادگی نیست و ایران نیز
کوتاه نمیآید و نمیخواهد دستاوردهای خود را به زمان خروج آمریکا از برجام باز گرداند. از طرفی راههایی که ایران برای خنثی کردن فشار تحریم در تجارت بینالملل و فروش نفت و گاز و... به یک اطمینانی رسیده است. کما اینکه برخی مسئولان نیز اشاره کردهاند که از قله فشار اقتصادی به سراشیبی آن وارد شدیم و ایران مثل گذشته هم انگیزه و اراده جدی ندارد که سریع برود و مذاکرات را با هر شرایطی یا حداقل امتیاز به نتیجه برساند. از این رو است که فکر میکنم به این زودیها نتیجه سریعی از مذاکرات بیرون نیاید. گرچه آن نقطه اشتراکی هم طرفین مذاکره به آن میرسند مطلوب ایران نیست و این مشکل دیگری است که ایران همچنان قضیه را کش میدهد. مساله این است که طرفین دیگر میخواهند حداکثر قرارداد دوسالهای را حداقل تا زمان پایان دولت بایدن ببندند و توافق کنند و عمدتا بر روی فروش نفت و مساله هستهای توافقی صورت بگیرد. در حالی که ایران هیچ اطمینانی ندارد که بعد از دو سال چه اتفاقی برای برجام خواهد افتاد. از طرف دیگر در خصوص بحث راستیآزمایی نیز گویا غربیها چندان راه نیامدند. لذا یک حداقل مرضیالطرفینی صورت گرفته که به نظر میآید دو طرف انگیزه
جدی برای حصول سریع به آن را ندارند و آن انرژی و سرعت لازم را نشان نمیدهند. بیشتر این مسائل باعث شده تا این شرایط به این سمت و سو سوق پیدا کند و ظاهرا ادامه این وضعیت هم شاید برای هر دو طرف بهتر از ترک مذاکره یا قطع این وضعیت است. ولی خوشبینانه شاید این مذاکرات دو تا سه ماه زمان ببرد و آن توافق حداقلی نیز آن قرارداد خوبی که آمریکاییها از آن یاد میکنند یا این قرارداد برد بردی که مطلوب ایران باشد در نمیآید. لذا مساله به این حالت کش وقوس به جلو میرود.
بسیاری از کارشناسان معتقدند که هنوز پرانتزهای باز و اختلافاتی وجود دارد که اجازه توافق کامل و کلی را نمیدهد ؛ از دیدگاه شما این اختلافات بیشتر برمسائلی است که غربیها از ایران میخواهند یا تعهداتی که باید آمریکا در راه رفع تحریمها بدهد؟
به هر جهت هر دو این مسائل میتواند باشد. هر دوطرف اراده و دفاع از بحث مذاکره و رسیدن به توفق را دارند ولی چون اعتماد متقابل نیست و چون حرکتهایی از دو طرف در حین مذاکره میشود که به نظر میآید گام مثبت برای تقویت مذاکره نیست آن وضعیت نشان میدهد که شرایط برای توافق متزلزل است و در حالت حداقلی به سر میبرد. هم زمان که آمریکاییها در حال مذاکره هستند شرکتها یا جریانهایی از ایران را در لیست تحریم میبرند و همچنان تحریمهایی که زمانش تمام میشود را مجددا تمدید میکنند. از طرف دیگر از دید غربیها نیز ایران تحرکات خود را در منطقه دارد که برای دستیابی به توافق و مذاکره نکات منفی و تضعیف کننده به شمار میرود. این است که از یک سو هر دوطرف اراده لازم برای مذاکره را دارند و از طرف دیگر هر دو طرف گامهایی را برای تضعیف مذاکره بر میدارند. این وضعیتی است که نهایتا به صورت استخوان در زخم پیش میرود و انتظاری که افکار عمومی در ایران و آمریکا دارند به راحتی مجاب نشدهاند که چرا تا کنون توافقی صورت نگرفته و نتیجه مطلوب سریع بیرون نمیآید.
عدهای بر این نظرند که اگر تا پیش از سال جدید شمسی مذاکرات به سر انجامی رسید طرفین به توافق خواهند رسید اما اگر مذاکرات طولانیتر و کشدارتر شود شاید حصول توافق کمرنگتر شود؛ تحلیل شما از این موضوع چگونه است؟
این پیش بینی خیلی از کارشناسان است و در واقع کارشناسانی هم درگیر میز مذاکره از 1+5 بودند هست. ولی ظاهرا هر چه به عید نزدیک میشویم این توافق دست نیافتنیتر میشود. هر چند که قبلا بحث بود که کریسمس و سال 2022 این توافق صورت خواهد گرفت اما از آن زمان گذشتیم و به وعده سال جدید در ایران رسیدیم که نشان میدهد این توافق طولانیتر شده و زمانی هم که از سوی آمریکاییها تحت عنوان توافق دو ساله مطرح شده همچنان کوتاهتر میشود و به یک سال و اندی میرسد. لذا هر چه از این زمان عبور کنیم احتمال تحقق یک توافق بهتر کمرنگتر میشود و حتی ممکن است رها شود اما از آنجا که طرفین به این توافق احتیاج دارند همچنان تلاش دارند که این میز را رها نکنند.
