توسعه مترو قربانی پروژه‌های ناکارآمد

براساس قانون حمایت از سامانه‌های حمل و نقل ریلی درون‌شهری و حومه تنها هشت شهر تهران، مشهد، شیراز، اصفهان، تبریز، کرج، قم و اهواز می‌‌توانند سامانه ریلی شهری داشته باشند. البته کرمانشاه هم به نوعی در این تقسیم‌بندی گنجانده شده است. از این رو پیشرفت مترو یکی از ضرورت‌های کلانشهری مانند تهران است و با توجه به آلودگی هوا باید شهرداری منابع مالی خود را خرج مترو کند، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که شهرداری اندوخته خود را در پروژه‌های دیگری هزینه کرده و توسعه مترو با کندی پیش می‌رود. این در حالی است که باید طرح مترو در شهرهای دیگر نیز توسعه یابد، چرا که عدم اجرا شدن آن غیر پایتخت‌نشینان را هم با مشکلاتی رو به رو کرده است.

مشکلات مترو در شهرهای ایران

در رابطه با پروژه بهره‌برداری از خطوط مترو باید بگوییم که اهالی نصف جهان بارها و بارها وعده‌های تحقق نیافتنی راه‌اندازی مترو را شنیدند، اما هر بار مشکلاتی سد راه مترودار شدن اصفهانی‌ها شد. از کمبود اعتبارات و بودجه گرفته تا اختلاف بین مدیران شهری، استانداری اصفهان و مسئولان اداره میراث فرهنگی همه باعث به سرانجام نرسیدن راه‌اندازی مترو در اصفهان بود. با وجود این، بالاخره طلسم 13‌ساله عملیات اجرایی مترو در اصفهان شکسته شد و اولین سوت مترو در سال 94 در نصف جهان به صدا در آمد و قطار زیرزمینی خود را از میدان شهدا به میدان قدس اصفهان رساند. متروی تبریز نیز شامل چهار خط اصلی و یک خط در حومه است که پیشنهاد اولیه آن در سال ۱۳۶۹ مطرح شد و تا سال ۱۳۷۹ نیز در حالت تعلیق باقی ماند، آن‌چنان که سرانجام عملیات اجرایی آن در سال ۱۳۸۴ آغاز شد و با گذشت یک دهه در سال ۱۳۹۴ بخشی از آن به بهره‌برداری رسید، اما ماجرا پر فراز و نشیب مترو تبریز به اینجا ختم نشد، چرا که به علت عدم کیفیت و نحوه تردد واگن‌ها نه تنها دردی را از شهروندان تبریزی دوا نکرد، بلکه تنها مورد دیگری به تبلیغات مسئولان شهری اضافه شد. همچنین متروی شیراز با کندی اجرا، مهر 1393 افتتاح شد و تاکنون 5/10 کیلومتر در دست بهره‌برداری و 30کیلومتر در دست ساخت دارد، آن‌چنان که سال 90 احمدرضا دستغیب، نماینده شیراز در مجلس قبل عنوان کرد که پروژه متروی شیراز آرام آرام می‌‌رود تا به یک میراث تاریخی تبدیل شود. متروی مشهد و اهواز هم به دور از حاشیه نبود، به گونه‌ای که خرداد سال گذشته عباس هلاکویی، مدیر عامل سازمان قطار شهری اهواز، از زیر آب رفتن متروی اهواز و حفاری اولین تونل زیر رودخانه کارون خبر داد.

آب از سر تهران گذشت

وضعیت متروی تهران نیز نسبت به شهرهای دیگر بهتر است و بهره‌برداری نخستین خط آن به سال 1377 می‌رسد، اما خالی از چالش هم نیست. برای مثال سال ۱۳۹۱ بود که به دلیل شدت بارش باران دیوار موجود در کنار اتوبان تهران - کرج در محل احداث ایستگاه خط 4 مترو فرو ریخت و موجب شد که حجم زیادی از آب به داخل خط 4 وارد شود، آن‌چنان که چند روزی ایستگاه‌های مترو از میدان انقلاب تا میدان آزادی تعطیل بودند. بر اساس گزارش شورای شهر تهران خسارت این حادثه ۲۲‌میلیارد تومان تعیین شد و علت آن به شکسته شدن دیوار شمالی کانال بر می‌گشت که از سال ۱۳۴۸ تعمیر نشده بود. از سوی دیگر، کمبود قطارها و تاخیر در حرکت آنها پایتخت نشینان را دچار مشکل کرده است. گرچه شهردار تهران یکی از افتخارات خود را گسترش مترو می‌داند، ولی با پروژه‌های غیر کارشناسی شهرداری و خرج‌های اضافی روند بهبود خطوط متروی تهران را به تاخیر انداخته است. باید شهرداری با صرف هزینه و برنامه‌های راهبردی هر چه زودتر موانع توسعه مترو را برطرف کند. گرچه گاهی اوقات بحث عدم اختصاص بودجه توسط دولت به میان می‌آید و مدت‌هاست که دولت و شهرداری در این زمینه با مشکل رو به رو هستند، اما باید چاره‌ای اندیشید که هرچه زودتر مسائل شهری برطرف شود، چرا که دود این اختلاف و شانه خالی کردن‌ها در نهایت به چشم شهروندانی می‌رود که جای راحتی در تردد باید پروژه‌های ناکارآمد را تحمل کنند که دردی را دوا نکرده است. مرداد سال گذشته علی نوذرپور، معاون امور شهرداری‌های سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور گفت که دولت از ابتدای آغاز پروژه متروی کلانشهرها تا پایان سال 94، 63‌هزار و 917‌میلیارد ریال برای ساخت و تجهیز سامانه‌های ریلی 9 کلانشهر هزینه کرده و شهرداری‌های 9 شهر هم 56‌هزار و 520‌میلیارد ریال پرداخت کرده‌اند. در نتیجه این ادعا که دولت کمتر پرداخت کرده است، پذیرفته نیست. البته ممکن است در مورد تهران کمتر از 50‌درصد پرداخت شده باشد، اما در مجموع در این 9شهر دولت بیشتر از سهم خود پرداخت کرده، چرا که در برخی شهرها شهرداری جای پرداخت 50‌درصد، 10‌درصد و دولت نیز 90‌درصد سرمایه‌گذاری کرده است.

ساخت 2 خط مترو با هزینه احداث پل صدر

«شهرداری اعتباری معادل ساخت دو خط مترو را برای اجرای پروژه پل طبقاتی صدر و تونل نیایش هزینه کرده است.» این اظهارنظر چندی پیش توسط رئیس کمیته حمل‌ونقل شورای شهر تهران انجام شد. به گفته محسن سرخو با اعتباری که صرف ساخت پل طبقاتی صدر و تونل نیایش شد، می‌توانستیم دو خط مترو همانند خطوط شش و هفت را به طول تقریبی 70 کیلومتر احداث کنیم. او اظهار کرد: همواره این سوال مطرح است که اجرای پروژه پل طبقاتی صدر و تونل نیایش در مقایسه با ساخت خطوط شش و هفت مترو چه تاثیری در کاهش میزان ترافیک کلانشهر تهران می‌تواند داشته باشد. او با بیان اینکه شهروندان تهرانی خود باید در این زمینه قضاوت کنند، تصریح کرد: قبول داریم که از نظر سازه‌ای پل صدر از تکنولوژی بالایی برخوردار است، اما باید بررسی شود که به لحاظ ترافیکی، چه مزیت‌هایی برای تهران دارد.
عضو شورای اسلامی شهر تهران درباره هزینه تمام‌ شده احداث پل طبقاتی صدر نیز گفت: شهرداری تهران هنوز مدارک و گزارش دقیقی از صورت‌ وضعیت مالی ساخت این پروژه را به شورای شهر ارائه نکرده است. رئیس کمیته حمل و نقل شورای اسلامی شهر تهران بیان کرد: بر اساس آنچه در صورت‌های مالی شهرداری تهران آمده تا سال 93 چهار‌هزار و 200‌میلیارد تومان برای ساخت پروژه پل طبقاتی صدر هزینه شده است. او با بیان اینکه هنوز میزان تملک‌‌هایی که برای ساخت این پل انجام شده مشخص نیست، افزود: املاکی که شهرداری تهران برای ساخت این پروژه خریده از جنس هزینه‌ای است و به لحاظ هزینه - فایده بهتر بود دو خط مترو به جای این پروژه ساخته می‌شد.

اولویت با گسترش خطوط مترو

یکی از نمایندگان تهران درباره صرف هزینه شهرداری برای پل صدر جای هزینه در گسترش خطوط مترو در گفت‌و‌گو با «آرمان» می‌گوید: در رابطه با پروژه‌هایی از این دست باید بگویم که اولویت با ارتقای خطوط مترو در تهران است. فاطمه حسینی می‌افزاید: وسایل حمل و نقل ریلی درون‌شهری، آسایش و رفاه عمومی را در سطح شهر به همراه دارد، چرا که در هزینه و وقت شهروندان صرفه جویی می‌شود. او اظهار می‌کند: از سوی دیگر، شهروندان جای استفاده از خودروهای شخصی از وسایل حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند و به این طریق آلودگی هوا نیز کاهش می‌یابد. این نماینده تهران تاکید می‌کند: بنابراین باید گسترش خطوط مترو تهران در دستور کار قرار گیرد و به لزوم سرعت دهی پروژه‌ها برای خطوط اولویت دار توجه شود. او با ذکر مثالی می‌‌افزاید: پروژه انتقال متروی تهران به اسلامشهر، پردیس و پرند بسیار حائز اهمیت است، چرا که جمعیت قابل ملاحظه‌ای از شهروندان که معمولا از طبقات ضعیف جامعه نیز هستند مجبورند روزانه برای تردد هزینه بسیاری را تا رسیدن به محل کار خود در تهران بپردازند. حسینی عنوان می‌کند: در مجموع گسترش پروژه مترو منجر به رفاه مناطق کم بهره‌تر می‌شود. او بیان می‌کند: از این رو ضروری است که شهردار تهران به این مساله رسیدگی کند تا رفاه عمومی برای شهروندان حاصل شود. این نماینده مجلس توضیح می‌دهد: باید سرمایه‌گذاری‌های منابع مالی بر اساس نظرات کارشناسی در زمینه امکان گسترش خطوط ریلی درون‌شهری صورت گیرد تا شاهد گسترش خطوط مترو به نحو مطلوب باشیم. او خاطرنشان می‌کند: امیدواریم مدیران شهری با همت مضاعف تلاش کنند که هر چه زودتر وسایل حمل و نقل ریلی درون‌شهری تقویت شود.