چراغ بنزین قرمز شد

وسایل نقلیه عمومی در کشور ما می‌تواند بخش مهمی از راهکار بهبود چالش‌های اقتصاد، انرژی و محیط‌زیست باشد و کیفیت بهتری از زندگی برای ما به ارمغان آورد. دانشمندان مي‌گويند استفاده از وسايل حمل و نقل عمومي سريع‌ترين راه براي رسيدن به سلامتي است. بر اساس پژوهشي كه در سال 2015 در انجمن قلب آمریکا ارائه شد كساني كه با اتوبوس يا مترو به محل كار مي‌روند كمتر در معرض خطر فشار خون بالا، ديابت و اضافه وزن قرار مي‌گيرند. همچنین تقویت فرصت‌های فردی، مهیا شدن فرصت‌های اقتصادی، صرفه جویی در هزینه‌‌ها،‌کاهش مصرف بنزین یا کاهش گسیل کربن از دیگر فواید استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی است که کارشناسان به آنها اشاره می‌کنند، اما با وجود گسترده‌تر شدن خدمات حمل‌ونقل شهری نسبت به سال‌های قبل، هنوز بسیاری از افراد تمایلی به استفاده از این خدمات ندارند و باوجود برشمردن مزایا و فواید مختلف وسایل حمل و نقل عمومی، هر‌ساله با اوج گیری سفر‌های تابستانی شاهد ترافیک و صف‌های طولانی خودرو‌های شخصی در جاده‌های کشور هستیم که علاوه بر افزایش حوادث جاده ای، آلودگی هوا، اختلال در سیستم حمل و نقل جاده ای، اتلاف زمان و در نتیجه خستگی و کلافگی را به همراه دارد. در این گزارش سعی شده است به چرایی عدم استقبال مردم از سفر با وسایل حمل و نقل عمومی پرداخته شود.

صرفه جویی در هزینه‌ها

بر اساس آمار‌های منتشر شده، به ازای هر ۱۰۰۰ تومانی که در حمل و نقل عمومی سرمایه‌گذاری می‌شود، ۴۰۰۰ تومان سود به‌ دست می‌آید. به ازای هر ۱۵۰۰‌میلیارد تومانی که در حمل و نقل عمومی سرمایه‌گذاری شود، ۳۶۰۰۰ فرصت شغلی ایجاد می‌شود و همچنین هر ۱۰۰‌میلیون سرمایه‌گذاری دولتی در حمل و نقل عمومی، افزایش ۳۰۰ میلیونی فروش تجاری را در بر خواهد داشت. همچنین مقدار هزینه‌ای که باید صرف خرید، نگهداری و تعمیرات خودرو‌های شخصی شود چندین برابر میزانی است که باید صرف هزینه حمل و نقل عمومی شود. هزینه حمل و نقل عمومی، مبلغی مقرون‌به‌صرفه و مناسب حتی برای قشر کم‌درآمد است و خانواده‌هایی که از حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند مقدار پول بیشتری را به‌طور سالیانه پس‌انداز می‌کنند. علاوه بر این موارد، با حمل و نقل عمومی می‌توان میلیون‌ها لیتر بنزین به‌طور سالانه صرفه‌جویی کرد. خانواده‌هایی که در نزدیکی ایستگاه‌های وسایل حمل و نقل عمومی زندگی می‌کنند به‌طور متوسط میزان بسیار کمتری نسبت به دیگران از اتومبیل شخصی استفاده می‌کنند و درنتیجه سالانه مصرف بنزین پایین‌تری دارند. همچنین به اذعان کارشناسان، حمل و نقل عمومی گسیل کربن را کاهش می‌دهد و جوامعی که در این زمینه سرمایه‌گذاری می‌کنند، به‌طور سالانه ۳۷‌میلیون تن متر مکعب گسیل کربن ملت خود را کاهش می‌دهند. براین اساس، به ازای هر یک نفر که به استفاده از حمل و نقل عمومی روی بیاورد، گسیل کربن روزانه تا ۲۰ پوند یا بیشتر از ۴۸۰۰ پوند سالانه کاهش می‌‌یابد. در حقیقت به ازای هر یک نفر که به استفاده از حمل و نقل عمومی روی بیاورد، گسیل کربن یک خانواده از ۱۰ تا ۳۰‌درصد کاهش می‌یابد. در مقایسه با سایر عملکردهای خانواده برای محدود کردن دی‌اکسید کربن، استفاده از حمل و نقل عمومی ۱۰ مرتبه بیشتر در کاهش مصرف گازهای مضر موثر است. این درحالی است که باوجود مقرون به صرفه بودن سفر با وسایل حمل و نقل عمومی به علت جا نیفتادن فرهنگ سفر گروهی یا وجود نقایص متعدد در این گونه وسایل، شاهد افزایش تمایل مردم به سفر با وسایل شخصی هستیم.

حمل و نقل ریلی

آمار ارائه شده از سوی وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی اصلی تجهیز، توسعه و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل کشور نشان می‌دهد، تعداد ناوگان ریلی کشور از ۲۱۰۵ دستگاه واگن به‌طور میانگین در حد فاصل سال‌های ۸۸ تا ۹۱ به ۲۲۰۹ دستگاه در سال ۹۴ رسیده است. در همین حال آمارها بیانگر کاهش تعداد مسافران جابه‌جا شده در همین مدت، از ۲۸‌میلیون نفر به ۵/ ۲۴‌میلیون نفر است. به باور کارشناسان اینکه به‌رغم افزایش ظرفیت ناوگان ریلی در طول این سال‌ها و با در نظر گرفتن اینکه حمل‌ونقل هوایی توسعه قابل‌توجهی نداشته میزان تقاضا برای سفرهای ریلی نیز با کاهش مواجه بوده، تا حد زیادی در نتیجه نبود كارآيي سيستم متمركز بازاريابي براي جذب سفارش و جلب مشتري، تاخير قطارهاي مسافربري،‌ نبود ایستگاه در تمام استان‌ها، دور بودن ایستگاه‌های راه آهن از مراکز شهر‌ها یا تندرو نبودن قطار‌های مسافربری بوده است. بدیهی است که با این شرایط و با در نظر گرفتن زمان صرف شده برای رسیدن به مقصد، خانواده‌ها سفر با وسیله نقلیه شخصی را ترجیح داده و امنیت سفر با قطار را نادیده می‌گیرند. البته در این میان شمار قابل‌توجهی نیز سفر با وسایل حمل‌ونقل عمومی جاده‌ای را بر می‌گزینند.

حمل و نقل هوایی

محدودیت ظرفیت ناوگان حمل‌ونقل هوایی برای پاسخگویی به نیاز بالقوه‌،‌ تاخیر در زمان پرواز‌ها و افزایش قیمت بلیت بدون تغییر در شکل ارائه خدمات از جمله مواردی هستند که می‌توان از آنها به عنوان عوامل کاهش آمار سفر‌های هوایی در کشور نام برد. در چنین شرایطی اگرچه آمارها از رشد چهار‌درصدی تقاضا برای سفرهای هوایی داخلی در سال گذشته خبر می‌دهند، اما نرخ نسبتا بالای پروازها در شرایطی که قیمت پایین سوخت در کشور، سفرهای زمینی را مقرون به صرفه‌تر می‌کند، اجازه رشد بیشتر به میزان تقاضای کنونی را نمی‌دهد و این در حالی است که برای کاستن از بار ترافیک جاده‌ای، نیازمند افزایش بسیار بیشتر تقاضا برای سفرهای هوایی هستیم.

حمل و نقل جاده‌ای

طبق آمار‌های منتشر شده، 50‌درصد اتوبوس‌های کشور فرسوده هستند و از مرز استاندارد عبور کرده‌اند. این موضوع در کنار مواردی چون کمبود محسوس تعداد اتوبوس در ایام تعطیل، ‌فرسوده بودن، طولانی شدن زمان سفر، عدم برخورداری از سیستم گرمایشی یا سرمایشی و... از جمله دلایلی هستند که باعث می‌شوند مردم ترجیح دهند که اغلب با خودرو شخصی خود اقدام به سفر کنند. همچنین به گفته کارشناسان، عمر برخی از اتوبوس‌هایی که در حال حاضر در جاده‌های کشور در حال تردد هستند به 40 تا 50 سال می‌رسد و این در حالی است که عمر مفید آنها نباید بیشتر از 10 سال باشد که این امر نیز در نهایت به عدم استقبال مردم از حمل و نقل عمومی جاده‌ای دامن خواهد زد، هرچند که به دلیل مقرون به صرفه بودن نرخ بلیت اتوبوس‌های برون شهری هنوز هم تعداد زیادی از مردم سفر با اتوبوس را به سایر وسایل نقلیه عمومی ترجیح می‌دهند.