اولویت دادن به پیشگیری از کودک‌آزاری

نگاهی جدید به کودک‌آزاری

از سال 78 با راه‌اندازی اورژانس‌اجتماعی در ایران نگاه جدیدی به حوزه کودک‌آزاری ایجاد شد تا دسترسی کودکان در معرض آزار و ارائه خدمات به آنها تسهیل شود. دریافت این خدمات از طریق یک منبع اجتماعی تحت عنوان سازمان‌بهزیستی و با حضور مددکاران اجتماعی و روانشناسان صورت می‌گیرد. در ایران انواع کودک آزاری دیده می‌شود. کودک آزاری‌های جنسی که معمولا به‌دلیل حفظ آبرو پنهان می‌مانند، کودک آزاری‌های روانی، عاطفی و روحی با مصادیقی مانند تحقیر، سرزنش و تهدید و...، کودک‌آزاری‌هایی براثر مسامحه، غفلت و ناآگاهی والدین، کودک‌آزاری اقتصادی و بهره‌کشی خارج از حدتوان کودکان برای کسب درآمد، کودک‌آزاری سیاسی و استفاده از کودکان در عملیات‌های جاسوسی انواع مصادیق کودک‌آزاری است. در حال حاضر فرد بیمار امکان مراجعه به اورژانس بیمارستان و درمانگاه‌های نزدیک منزل را برای ارائه خدمات دارد. در غیر این صورت او با خط 115 تماس می‌گیرد یا آمبولانس و متخصصان کادر درمان بر بستر بیمار حاضر می‌شوند. در واقع محدودیت زمانی و مکانی برای دسترسی بیماران به خدمات درمانی به حداقل رسیده است. شبیه این امکانات در حوزه نیروی انتظامی نیز برای افراد موجود است. دسترسی و آگاهی مردم در حوزه اجتماعی و استفاده از مراکز اورژانس اجتماعی نیز باید در سطح جامعه فراگیر شود. ساختار اورژانس اجتماعی از سال 78 به مرور تکمیل شد و اکنون مرکز اورژانس اجتماعی متعددی در کشور داریم. اورژانس اجتماعی دارای چهار مرکز مقابله با بحران، مادر اورژانس اجتماعی (مراکز شبانه‌روزی برای کمک به بانوان)، پایگاه خدمات‌اجتماعی (مراکزی در دسترس مردم)، خط تلفن 123 و تیم سیار اورژانس‌اجتماعی و مجهز به خودرو‌های امدادرسان است.

لزوم آگاه‌سازی کودکان

افراد یا کودکان در معرض خطر باید یاد بگیرند که اگر امکان مراجعه به مراکز اورژانس‌اجتماعی برای آنها میسر نیست با خط 123 تماس بگیرند. ارتباط با این خط رایگان است. آنها با تماس با این شماره تلفن می‌توانند از خدمات، مداخله و حمایت‌های لازم توسط مددکاران اجتماعی بهره‌مند شوند. در صورت تماس و حضور تیم سیار اورژانس‌اجتماعی این تیم خدمات ویژه‌ را به کودکان ارائه داده و در صورت لزوم با حکم مراجع قضائی او را از منزل به مراکز بهزیستی منتقل می‌کنند.

آتنا آخرین کودک نیست!

معضل قتل‌هایی مشابه قتل آتنا و ستایش در کشور پایان یافتی نیست. قتل آتنا رسانه‌ای شد و احساسات عمومی را جریحه‌دار و نگران کرد و به این موضوع بسیار پرداخته شد. در واقع دقیقا در زمانی که آتنا در معرض اذیت و آسیب بود مشابه این اتفاق برای برخی کودکان دیگر این سرزمین نیز تکرار شد و آنها مورد آزار جنسی قرار گرفتند. در واقع کودکان همان‌گونه که کارکرد ویژه چشم یا دست خود را می‌دانند و نحوه مراقبت از آنها را فرامی‌گیرند باید آموزش‌هایی در زمینه سلامت و بلوغ جنسی خود نیز دیده و نسبت به این موضوع اطلاع و آگاهی داشته باشند. مساله اصلی عدم شناخت افراد از نحوه عملکرد و حوزه اختیارات اورژانس اجتماعی است. بسیاری از مردم مراکز اورژانس اجتماعی را نمی‌شناسند. این افراد شناخت مناسبی از مراکز پلیس، آتش‌نشانی و اورژانس دارند و شماره تماس آرایشگاه‌ها و فست فو‌دهای فراوانی را دارند اما اطلاعات آنها در حوزه اجتماعی بسیار ناکافی است. این در حالی است که اورژانس اجتماعی کشور 18‌ساله شده و امسال نیز بر اساس برنامه ششم توسعه و گسترش یافته است. بنابراین افراد باید نسبت به موضوعات‌اجتماعی آگاهی‌های لازم را به دست آورند و سواد اجتماعی خود را افزایش دهند تا از گزند تلاطم‌ها، آسیب‌ها، تهدیدها و حتی ریسک‌های اجتماعی موجود در جامعه در امان بمانند و زندگی اجتماعی سالمی داشته باشند. مولفه‌های افزایش سواد‌اجتماعی بهره‌گیری از منابع اجتماعی، آشنایی با این منابع و مدیریت رفتار در شرایط بحرانی است. متاسفانه بسیاری از موارد کودک‌آزاری سهوی و ناآگاهانه صورت می‌گیرند هرچند بخشی از آنها نیز تعمدی هستند. برای مثال قتل‌های ستایش یا آتنا کاملا تعمدی اتفاق افتاده‌اند. مددکاران اجتماعی می‌توانند خانواده‌ها را با مصادیق کودک‌آزاری آشنا کنند تا آنها مهارت‌های‌اجتماعی لازم را کسب کنند و در صورت لزوم و نبود شرایط مساعد و مناسب برای کودک در خانواده آنها می‌توانند با استفاده از ظرفیت‌های قانونی موجود کودک را از محیط نابسامان خانه جدا کرده و به مراکز مرتبط در این حوزه ارجاع دهند. خوشبختانه سیستم قضائی با توجه به آیین‌نامه مصوب کودکان و نوجوان در سال 81 و آیین‌نامه مصوب اورژانس‌اجتماعی در هیات‌دولت و همچنین پیشینه 18‌ساله فعالیت مراکز اورژانس‌اجتماعی در ایران همکاری خوبی با این مرکز اجتماعی دارند. اما معضل اصلی تصویب نشدن لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان توسط مجلس است، این لایحه در سال 87 توسط قوه‌قضائیه و همکاری دستگاه‌های مرتبط و تشکل‌های غیردولتی تدوین، در جلسه مسئولان‌‌قضائی تصویب و به دولت ارائه شد و دولت با تاخیر سه‌ساله در سال 90 آن را به منظور بررسی به مجلس ارجاع داد. در این لایحه عملکرد کشورهای مختلف در حوزه حقوق کودکان و نوجوانان بررسی شده و به مدت شش سال همچنان در مجلس باقی مانده است. کمیسیون قضائی در مقطع زمانی آن را بررسی و به مرکز پژوهش‌های مجلس ارائه کرد. این لایحه بار دیگر در مرکز پژوهش‌های قم توسط دستگاه‌های مرتبط و صاحبنظران بررسی شد و به کمیسیون قضائی برگشت. در حال حاضر کمیسیون‌ قضائی مجلس بند بند آن را بررسی می‌کند. در صورت تصویب این لایحه ایران جزو پیشروترین کشورها در حمایت از کودکان در معرض‌خطر، آسیب‌دیده و بزه دیده می‌شود.