ریزگرد پاسپورت ندارد
آرمان - در ابتدا قبل از پرداختن به تعاملات بینالمللی در حوزه محیطزیست میخواهم به مهمترین دستاورد دولت یازدهم در حوزه محیطزیست اشاره داشته باشم که صدور سیاستهای کلی محیطزیست به وسیله مقام معظم رهبری بود. با ابلاغ این سیاستهای کلی به قوای سهگانه و نیروهای مسلح کشور در اصل تخریب محیطزیست جرمانگاری شد. به عبارت دیگر اگر شخصی حقیقی یا حقوقی مبادرت به تخریب و آلوده کردن محیطزیست کند مجرم شناخته شده و مشمول تنبیه و مجازات خواهد بود. تا زمان ابلاغ این سیاستهای کلی، برخورد صریح قانونی با متخلفان محیطزیست وجود نداشت. سیاستهای کلی نظام در مورد محیطزیست موجب تقویت همسوگرایی قوای سه گانه و نیروهای مسلح برای حفظ محیطزیست شد، طوری که تمام دستگاههای اجرایی و نهادها متوجه وظایف خود در قبال حفاظت از محیطزیست شدند. از سوی دیگر، استانداردهای محیطزیست برای بهبود شرایط و نگهداری محیطزیست به وجود آمدهاند و در ایران سازمان حفاظت محیطزیست بر اساس وظایف ذاتی و حاکمیتی خود مکلف به شناسایی و تدوین استانداردهای زیستمحیطی و نظارت بر حسن اجرای آن است. از جمله این استانداردهای زیستمحیطی میتوان به استاندارد خروجی دودکش واحدهای صنعتی، حد مجاز آلایندگی انواع خودروها، صدای مشاغل، صدای موتورسیکلت و حد مجاز آلودگی صوتی خودروهای تولید داخل اشاره کرد و با تعیین شاخصهای استانداردهای زیستمحیطی از افزایش آلودگی و تخریب محیطزیست جلوگیری به عمل آورد.
تعاملات زیستمحیطی دولت یازدهم
سازمان حفاظت محیطزیست در دولت یازدهم به نمایندگی از دولتجمهوری اسلامی ایران در 13 کنوانسیون شرکت کرده و 10 پروتکل را به امضا رسانده و با چهار سازمان منطقهای و بینالمللی محیطزیستی هم همکاری داشته است. همچنین سازمان حفاظت محیطزیست میزبان مراکز منطقهای برخی کنوانسیونهای مهم از جمله رامسر، بازل و استکهلم بوده و نیز میزبانی مقر دائمی موسسه علوم و فناوریهای زیستمحیطی اکو را نیز بر عهده داشته است. از سوی دیگر، تهیه و تنظیم یادداشتهای همکاری زیستمحیطی میانجمهوری اسلامی ایران و دولتهای ژاپن، عمان، ترکیه، فرانسه، فنلاند، ایتالیا، ترکمنستان، آلمان، اتریش، بلژیک، نروژ،جمهوری آذربایجان، لهستان، کویت، رومانی، گرجستان، چین و ارمنستان، تهیه و امضای تفاهمنامه با برنامه محیطزیست سازمان ملل، تهیه و امضای تفاهمنامه با کمیسیون انرژی اتحادیه اروپا، تهیه و امضای تفاهمنامه با کمیسیون محیطزیست اتحادیه اروپا، امضای اسناد فاز اول، دوم و سوم احیای دریاچه ارومیه بین سازمان حفاظت محیطزیست و UNDP، امضای سند تداوم استقرار مرکز منطقهای بازل و استکهلم در تهران و بالاخره انعقاد تفاهمنامه همکاری با کشور عراق برای کنترل و تثبیت کانونهای گرد و غبار به عنوان مهمترین کانونهای منطقه از اقدامات سازمان محیطزیست در دولت یازدهم بوده است.
اخطار ایران به کشورهای همسایه
دولت ترکیه سد میسازد و اصلا کاری به ما ندارد. دولت عراق هم آنقدر مشکل دارد که اصلا به مساله ریزگرد نمیتواند توجهی کند. با این شرایط ایران چندین بار خواستار این شده که ترکیه با سدسازی آب تالاب هورالعظیم را قطع نکند. از طرف دیگر مسئولان ایرانی با مقامات عراقی در زمینه مقابله با ریزگردها گفتوگو کرده اند و آنها حاضر شدهاند که ما پول بدهیم تا مالچپاشی کنیم و ریزگرد از بین برود. این در حالی است که کنفرانسی با حضور 31 کشور در تهران در مورد مساله گرد و غبارتشکیل شد که حتی از آمریکا آمده و راه حل دادند و کشورهای اطراف را ملزم به اطاعت کردند، ولی وقتی ترکیه زیر بار نمیرود ما چه کاری باید انجام دهیم؟ در مورد افغانستان بارها گروههایی به این کشور سفر کرده و به آنها اخطار داده اند که نسبت به رودخانه هیرمند بر اساس تعهداتشان رفتار کنند و 26 متر مکعب آبی را که از سدهای کمال خان قرار بود به ما بدهند، ارائه کنند. به نظر میرسد ایران بیشتر درگیر کشورهای همسایه ای مثل عراق، افغانستان و ترکیه است، ولی یکی از کانونهای اصلی ریزگرد در سوریه است که وضعشان را میدانیم. 72 ملت در این کشورها در حال جنگ هستند و ریزگرد جرو مسائلشان نیست. کانون دیگر در عربستان است که این کشور در حال حاضر با ما قهر است. ترکیه هم که لجباری میکند. از سوی دیگر، حدود 18درصد کانونهای ریزگردها در داخل ایران است. ما داریم پول میدهیم که برای مثال در سوریه مالچ پاشی کنیم یا از عربستان درخواست داریم که ما را راه دهد که با مالچپاشی پدیده ریزگرد را هدایت کنیم. این موارد از نظر عملیاتی کاری است که حدود 10 تا 15 سال طول میکشد، ولی داخل ایران ما در خوزستان گیاه کاری کرده ایم و هشتهزار هکتار درخت کاشتیم که اینها چندین سال دیگر بهره میدهد. در واقع ما در این زمینه اقدام کرده، اما نتیجهای نگرفتهایم. سال دیگر هم بر این اساس که باد از کجا بیاید و از کدام مرحله بحرانی عبور کند، گرفتار ریزگردها خواهیم بود.
عدم همکاری کشورهای همسایه
ریزگردی که به کشور وارد میشود پاسپورت ندارد که ما متوجه شویم از کدام کشور است. تاسف ما بر این است که کشورهای همسایه یا نمیتوانند یا نمیخواهند برای مهار ریزگردها همکاری کنند. دولت ترکیه در یک منطقه بسیار کوچک قصد دارد 22 سد بسازد. سد ایلی سو قرار است بزرگترین سد جهان شود. وقتی 31 کشور برای کنفرانس به ایران آمدند، نمایندهای که از ترکیه آمد معاون وزیر نیروی ترکیه بود، این در حالی است که بقیه کشورها وزرا و افراد شاخص خود را فرستاده بودند. با وجود این، آقای رئیسجمهور در این کنفرانس از ترکیه به علت سدسازی انتقاد کرد و نماینده ترکیه در خفا به مطبوعات گفت درست است که چهار سال با سدسازی آب سوریه، عراق و ایران قطع میشود، اما بعد چهار سال این کشورها آب خواهند داشت. البته ایران آب را غیر مستقیم از تالاب هورالعظیم دریافت میکند و با سدسازی آب تالاب هورالعظیم خشک میشود و این یکی ازمنشأهای ریزگردهاست. سفیر ترکیه در ایران هم از سدسازی کشور خود دفاع کرد. بنابراین ما با این تضادها رو به رو هستیم و دولت ایران گروهی را به کشور افغانستان میفرستد تا حق آبه 26 متر مکعبی را از سدهای کمالخان بگیرد. در زمینه سدسازی ترکیه هم باید دیپلماسی و ارتباطاتی ایجاد کنیم که تعداد این 22 سد را کاهش داده و مخزن و دریاچه پشت سد را کم کنیم که حداقل مقداری آب از دجله و فرات به عراق برسد. من این سدها را دیدهام. در انتهای این سدها یک قطره آب به عراق نمیرسد. این موارد نیاز به تعاملات بینالمللی دارد. ایران باید این مساله را به ترکیه گوشزد کند که با ریزگردها شرایط مردم ایران را پر مخاطره کرده است. البته دولت یازدهم در راستای تعاملات بینالمللی اقدامات زیادی را انجام داده که باید همچنان با قدرت بیشتری به این راه ادامه دهد.
* کارشناس محیطزیست
