صدور۱۵۰۰مجوز در۴ سال
آرمان - آرزو ضیایی: سياستگذاري در حوزه ارتقاي وضعيت زندگي جوانان يكي از اهداف اصلي دولت يازدهم و اختصاص ۵۰۰میلیارد ریال در بودجه سال ۱۳۹۶ کشور براي ساخت خانه هاي جوانان يكي از نمونه هاي بارز توجه دولت به مشكلات جوانان است. يكي از دلايل ايجاد سازمان هاي مردم نهاد استفاده حداكثري از ظرفيت هاي بالقوه جوانان است. جواناني كه بر اساس اطلاعات مركز آمار بالاترين ميزان جمعيت كشور را تشكيل مي دهند و با نگاهي جزئي نگارانه مي توان به مشكلات ريز و درشت آنها پي برد. اما آنچه بيش از پيش نياز به بازنگري دارد جداسازي بخش جوانان از حوزه ورزش و ايجاد وزارتخانه اي جداگانه براي آن است، زيرا اقدام در زمينه بهبود وضعيت جوانان با در نظر گرفتن آنها به عنوان جمعيت غالب جامعه بسيار حياتي است.
در بودجه سال 96، 27/0درصد ارزش افزوده کشور به حوزه ورزش و جوانان تعلق گرفته که 80درصد آن جنبه عمرانی در بخش ورزش دارد و 20درصد آن نیز متعلق به حوزه جوانان است. وزير ورزش و جوانان تاكيد ميكند كه حتي براي يك ريال از اعتبارات در حوزه جوانان هم بدون مشارکت سازمانهای مردمنهاد تصمیمگیری نمي شود و کل این اعتبارات برای انجمنهاست، اما به شرط آنکه براي هزينه آن طرح و برنامهریزی داشته باشند. در نظام جدید اداره حکومتها به صورت مدرن یک طرف بخش خصوصی و بازار، یک طرف دولت و ضلع دیگر سازمانهای غیردولتی یا سازمانهای مردم نهاد هستند و به همين دليل سازمان هاي غيردولتي يا مردم نهاد اگر زیر چتر دولت بیایند، دیگر جزئی از مثلث نمیشوند. باید تلاش شود استقلال این نهادها حفظ شود، چرا که در واقع این نهادها حلقه ارتباط میان مردم و شهروندان هستند. در جوامعی که گرایش به پوپولیسم دارند، سازمانهای مردمنهاد ضعیف هستند و مطالبات مردمی بدون کانالیزه شدن به گوش مسئولان میرسد. این مساله میتواند موج سواری برخی سیاستمداران را به دنبال داشته باشد. برای مثال معیشت همواره یکی از دغدغههای مردم ایران است، حال آنکه خواستههایی مانند اشتغال جوانان، وضعیت شغلی زنان و... تنها در صورتی به درستی مطرح میشوند و مورد توجه قرار میگیرند که سازمانهای مردم نهاد مطالبات را کانالیزه کرده و در اختیار مسئولان قرار داده باشند. در این دولت تلاش شده است با رونق بخشی به فعالیت سمنها طرح مطالبات مردمی روند معقول به خود گرفته و جامعه از شر پوپولیسم خلاص شود.
سازمان هاي مردم نهاد، مولفه توسعه پايدار
سازمانهای غیردولتی و موسسات خیریه از جهت توانمندی بالقوه و بالفعل خود و نیز به دلیل پویایی و تعدد، یکی از مهمترین مولفههای توسعه پایدار هستند، اما اينكه چه زماني حاكمان و دولتمردان جايگاه اين سازمانها را باور مي كنند و بدون نظر و اطلاع سازمان هاي مردم نهاد تصميمات خرد يا كلاني را براي كشور نميگيرند موضوعي قابل بحث و توجه است. واقعيت آن است كه ایفای نقش اين سازمانها شروع شده، اما هنوز جايگاه اصلي خود را در جامعه نيافتهاند. اين تغيير رويكرد بسيار ارزشمند است، زيرا در دولت قبل جايگاه چنداني براي تصميم گيري سازمانهای مردم نهاد قائل نمي شدند و در مواردي حتی شاهد برخوردهای امنیتی با این نهادها بودیم، اما اكنون جايگاه تصمیمگیری و تصمیمسازی برای آنها قائلند و نظر آنها در تصمیمگیریها لحاظ میشود. تشکلهای مردمنهاد اكنون بهعنوان واسطه بین مردم، قوای حاکم و جامعه هستند .
جمعينگري جاي فردينگري
آنچه بيش از پيش نقش سازمان هاي مردم نهاد را در جامعه تاثيرگذار ميكند، روح تشكيل و شكل دهي اين سازمانهاست. اين سازمانها چه در غالب سازمان هاي خيريه باشند، چه نوع فعالیتشان جور دیگری تعریف شود و برای مثال مطالبات زنان یا جوانان را پیگیری کنند، هدف واحدی دارند و آن انجام مسئوليت اجتماعي در كالبد زندگي اجتماعي است. در واقع اين سازمانها ارزش زندگي جمعي و خير جمعي را به جامعه يادآوري و مردم را براي نيل به اين هدف راهنمايي مي كنند. مفهوم ايران اميدوار را بايد در لايه هاي زيرين اجتماع و جمعيت كمبرخوردار جامعه يافت. باید سرمايه هاي اجتماعي را يافته و آنها را تقويت كنيم و وجود سازمان هاي مردم نهاد نقش بسيار موثري براي دست يافتن به اين هدف دارد تا بتوان در آينده جامعهاي پويا و شادابتر داشت.
مبارزه با فقر، نابرابري و آسيب هاي اجتماعي
جامعه ايران سال هاست كه با مشكلات معيشتي و آسيبهاي گوناگون اجتماعي مواجه بوده و هر دولتي كموبيش با اين مشكلات دست و پنجه نرم كرده است. امروز براي استحكام خانوادهها و آشنايي با حقوق شهروندي موثرترين راه گسترش سازمان هاي مردم نهاد و غيردولتي است. بر این اساس بايد بيش از پيش به تقويت و استقلال اين سازمانها انديشيد.آنچه حائز اهميت است نحوه كمك دولت به اين سازمان هاست كه اگر اعتبار و کمکی هم به این سازمانها میشود، در راستای تسهیل روند کاری آنها باشد و دولت هيچگاه نبايددرصدد دخالت يا تعيين برنامه براي اين سازمانها باشد، زيرا روح تشكيل اين سازمانها كمك به بهبود شرايط و وضعيت زندگي جامعه و همچنين محيط زيست است و بهتر است امور مردم به مردم واگذار شود، زيرا در غیر اين صورت كاركردشان را از دست داده و نمي توانند ايفاگر نقش خود باشند. در دولت تدبیر و امید کاهش نگاه و فضاهای امنیتی و کاهش قوانین دست و پاگیر در جامعه، منجر به گسترش فعالیت سازمانهای مردم نهاد شد.
مشكلات سمن هاي زيست محيطي
در دولت يازدهم شاهد توجه بخش خصوصي به مشكلات زيست محيطي بودیم و نجات يافتن درياچه اروميه و هورالعظيم دو نمونه موفق از اين تلاش هاست. سازمان هاي مردم نهاد فعال در حوزه محیط زيست هم به عنوان يكي از انواع سمنها داراي مشكلات خاص خود هستند كه با توجه به طولاني نبودن سابقه حضور اين سمنها اين مشكلات گاهي عميقتر و قابل تاملتر هستند. مهمترین مشکل سازمانهای مردم نهاد زيست محيطي، بحث اقتصادی و نبود اسپانسرهای لازم برای حمایت از این سازمان هاست، این در حالی است که اين سازمانها به دليل آنكه در اجتماع ايجاد و تقويت مي شوند ميتوانند نقش تاثيرگذاري در ارتقای سطح فرهنگ جامعه براي حفاظت از محيط زيست داشته باشند.
كند بودن روند توسعه مشاركت اجتماعي
مدیرکل مشارکتهای اجتماعی جوانان وزارت ورزش و جوانان در گفتوگو با «آرمان» در پاسخ به این سوال که تعداد سمنهای فعال در دولت یازدهم نسبت به دولت دهم چه تفاوتی دارد و دولت يازدهم چه برنامه اي براي حمايت از سازمان هاي مردم نهاد دارد، ميگويد: از تابستان سال 92 و ابتدای دولت یازدهم 50 مجوز سازمان مردم نهاد جوانان صادر شد، ولي از ابتدای دولت تا انتهای آن حدود 1500 مورد مجوز صادر شده كه اميدواريم تا پایان دولت به تعداد 2000 مجوز برسیم. رضا حجتی ميافزايد: برای اولین بار سامانهای ایجاد کردیم تا مجوز ايجاد سمن از طریق یک سامانه الکترونیکی اخذ شود. بیش از هزار تقاضای ایجاد سمن در حال حاضر در اين سامانه وجود دارد. حجتي ميگويد: وزارت ورزش و جوانان در چهار موضوع اصلي و بیش از 200 موضوع فرعي فعالیت مجوز صادر ميكند. زمینه اجتماعی، ٰفرهنگی،اعتقادی و مذهبی و زمينه علمي و پژوهشي و هر موضوع فعاليت جزئي مي تواند موضوع فعاليت براي يك سمن باشد. او مي افزايد: در حال حاضر بيشتر درخواستهاي صدور مجوز در حوزه اجتماعي است. زمينه اجتماعيدرصد نخست و به ترتيب زمينه هاي اعتقادي - مذهبي ، فرهنگي و علمي و پژوهشي در ردههای بعدی هستند. حجتي ميگويد: كمكهاي وزارت ورزش و جوانان برای توانمندسازي سمنهاست. در مرحله اول با برگزاري كارگاه هاي آموزشي به دانش افزايي و ارتقاي مهارت اين سازمانها كمك ميكنيم. بدين شكل كه سازمان هاي مردم نهاد مجربتر كارگاه هايي را براي اعضاي سازمانهاي جديدالتاسيس برگزار ميكنند و وزارتخانه به برگزاري اين كارگاهها كمك مي كند. او ميافزايد: در مرحله دوم براي اجراي طرح و برنامههاي خلاقانه اين سمنها يك سوم هزينه آنها را تامين ميكنيم. وزارت ورزش و جوانان به برگزاري طرح هاي اجرايي آنها كمك مي كند. مجمع ملي سازمان هاي مردم نهاد نيز در راستای كمك به اين سازمانها تشکیل شده است. او خاطرنشان ميكند: روند توسعه مشاركت اجتماعي پرسرعت نيست و دليل آن فراهم نبودن زيرساخت هاي اجتماعي و فرهنگي مورد نياز است. اصلاح نگرش و رويكرد مديران دولتي بسيار موثر است تا دست از تصديگري بردارند. حجتی ميافزايد: يكي از اشكال موفق در واگذاري امور به مردم، سازمان هاي مردم نهاد هستند. سازمان هاي مردم نهاد بايد داراي نفوذ و قدرت شوند. مديران مياني دولت نبايد به دنبال سيطره و تصدي گري باشند. در شهرستانها يا مراكز جمعيتي كوچك بايد كارهاي تصديگري توسط خود مردم انجام شود. هر چه كارها بيشتر به مردم واگذار شود مشاركتجويي مردم بيشتر مي شود و آموزش مشاركت اجتماعي به مردم هم افزايش پيدا ميكند. او در پايان به نمونههاي موفق سازمانهاي مردم نهاد فعال در حوزه آسیبهای اجتماعی و كارآفريني در دولت يازدهم اشاره كرده و ميگويد: جمعيت امام علي (ع) و افرادي كه اكنون در حوزه كارآفريني اجتماعي مشغولند تمامي در چهار، پنج سال قبل ايجاد شدهاند. بيش از 50 نمونه موفق در زمينه كارآفريني اجتماعي داريم. در دولت قبل سازمانهای مردم نهاد تنها محدود به حوزه مذهبي بودند.
