ثبت جهانی شهر بادگیرها

همواره مسئولان حوزه میراث فرهنگی بر آن هستند که آثار تاریخی در زمره ثبت جهانی قرار گیرند، چراکه این مساله پیامدهای مثبتی را با خود به دنبال دارد، ازجمله آنکه موجب رشد صنعت گردشگری می‌شود. با قرار گرفتن اثری در ثبت جهانی توجه تماشاگران از سراسر دنیا به آن جلب شده و باعث معروف شدن کشور صاحب اثر می‌شود. بر همین اساس شناسنامه‌دار شدن میراث تاریخی و فرهنگی نوعی هویت‌سازی است که نمی‌توان اهمیت آن را نادیده گرفت، چراکه کارشناسان سازمان یونسکو دقت‌نظر بالایی برای انتخاب آثار به عنوان ثبت جهانی دارند. از این رو جهانی شدن آثار تاریخی ازجمله افتخارات کشورها محسوب می‌شود. رئیس سابق سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری ایران، معتقد است ۴۹ اثر ایران در نوبت ثبت جهانی در یونسکو قرار دارد. این در حالی است که به گفته مسعود سلطانی‌فر، ایران تا ۲۰۰۰ اثر بنایی ظرفیت ثبت جهانی دارد. درواقع میراث جهانی یونسکو نام عهدنامه‌ای بین‌المللی است که در تاریخ ۱۶نوامبر ۱۹۷۲ میلادی به تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید. موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که اهمیت جهانی دارند و متعلق به تمام انسان‌های زمین فارغ از نژاد، مذهب و ملیت خاص است. بر پایه این کنوانسیون، کشورهای عضو یونسکو می‌توانند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی کشور خود را نامزد ثبت به ‌عنوان میراث جهانی کنند. حفاظت از این آثار پس از ثبت در عین باقی ماندن در حیطه حاکمیت کشور مربوطه، به عهده تمام کشورهای عضو خواهد بود. مکان‌های میراث جهانی ثبت‌‌شده در سازمان یونسکو، مکان‌هایی مانند جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه و شهر هستند. ایران سه سال پس از تصویب کنفرانس عمومی یونسکو در تاریخ چهارشنبه، ۲۶فوریه سال ۱۹۷۵ به کنوانسیون میراث جهانی یونسکو پیوست.

بنياد يزد بر پايه بنيان‌هاى مدنى

کراکوف لهستان این‌‌بار برای یزدی‌ها خوش‌یمن بود. پس از گذشت ۹سال از قرار گرفتن پرونده‌ این شهر تاریخی در فهرست میراث موقت جهانی، دیروز «شهر تاریخی یزد» به عنوان یکی از نخستین شهرهای خشتی دنیا در چهل‌ویکمین اجلاس کمیته میرات جهانی یونسکو به ثبت رسید. چهل‌ویکمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو که از یکشنبه گذشته به میزبانی شهر کراکوف لهستان آغاز شده، دیروز بافت تاریخی یزد را ثبت جهانی کرد و علت این اقدام این است که یزد یکی از نخستین شهرهای خشتی دنیاست. در همین رابطه روز گذشته مديركل ثبت آثار سازمان ميراث فرهنگى با اشاره به اینکه شهر يزد به عنوان نخستين شهر تاريخى ايران كه داراى ارزش‌هاى منحصربفرد جهانى است، گفت: یزد با حمایت قاطع اعضا ثبت جهانی شد و سال گذشته در همين موقع بود كه دو قنات منحصربفرد يزد در كنار 9قنات ديگر ايران ثبت جهانى شد. پيش‌تر از اين هم ميراث جهانى با نام باغ بى‌نظير دولت يزد زينت يافته بود. فرهاد نظری ادامه داد: يزد يادگارهاى كهن و ارزشمندى چون بقعه دوازده امام، خانه حسينيان (طاق‌بلندها) با كتيبه دوره اتابكان، بارو، مسجد جامع، قنوات متعدد، خانه‌هاى زيبا، تكايايي چون اميرچخماق رومي، مقابرى چون ستى فاطمه و سيد ركن‌الدين، آثارى از هجرت امام رضا(ع) مانند مسجد فرط، ميادين و مصانع و بادگيرهاى بلند دارد. با اين‌همه يزد، فقط شهر بادگيرهاى بلند و آثار ماندگار معمارى نيست. نظری با بیان اینکه دارالعباده يزد شهر اوصاف و اوقاف و اصناف و حِرَف و در يك كلام تجلى مدنيت است، اظهار کرد: هركس به تاريخنامه‌هاى اختصاصى يزد مانند «تاريخ يزد جعفرى» و «تاريخ جديد يزد» و «جامع مفيدى»، تاليف مستوفى بافقى نگاهى گذرا بيندازد، متوجه مي‌شود كه بنياد يزد دست‌كم در ‌هزار سال گذشته بر پايه بنيان‌هاى مدنى استوار شده است. كافى است براى تاييد اين مطلب به كتابچه موقوفات طراز كه حاوى فهرستى از اوقاف يزد است و وقفنامه سيد ركن‌الدين از سادات عريضى و امثالهم بنگريم. مديركل ثبت آثار سازمان ميراث فرهنگى در ادامه تاکید کرد: ثبت يزد در فهرست ميراث بشرى، رويدادى بس مبارك است و حاوى اين پيام است كه بايد در مبانى و اصول مديريت شهرى و شيوه‌هاى شهردارى شهرهاى تاريخى ايران بازانديشى و بازنگرى كنيم؛ بدين معنى كه هسته‌ها و محدوده‌هاى تاريخى شهرهايي مانند سمنان، كرمان، دامغان، شيراز، دزفول، ابركوه، بوشهر، بندر كُنگ، لار، سنندج، اصفهان و تهران، سند هويت و مدنيت هستند و نه بافت فرسوده؛ به بافت‌هاى تاريخى شهرهاى ايران - كه اغلب داراى ارزش جهانى‌اند - بايد به چشم عنايت نگريست و نه به ديده تخفيف و تحقير؛ اينها فرصت‌هايى تجديدناپذيرند و نه موانع بر سر راه توسعه. او در پایان گفت: مديريت بافت تاريخى يزد با همه اما و اگرهايش به عنوان مديريتى قابل قبول توسط كميته ميراث جهانى و مجامع تخصصى ذيربط پذيرفته شد. تجربه مديريت شهر تاريخى يزد حاوى اين پيام است كه در ايران راهى براى حفظ هسته تاريخى شهرها پيدا شده كه با استانداردهاى جهانى همخوانى دارد.

قابلیت جهانی شدن یزد

نماینده مردم یزد در مجلس درباره ثبت جهانی یزد در گفت‌وگو با «آرمان» می‌‌گوید: یزد با حفظ شهریت خود در سنت و بافت تاریخی توانسته به ثبت جهانی برسد. ابوالفضل موسوی می‌‌افزاید: نکته قابل توجه این است که ویژگی حفظ و نگهداری در شهر یزد وجود داشته، وگرنه خیلی از شهرهای تاریخی دیگر در کشور هستند که مانند یزد حفظ بافت پیوسته ندارند. او اظهار می‌کند: یزد زیبایی‌ها و اثرات خاص خود را دارد و با ویژگی‌هایی مانند قنات، قناعت، دارالعباده و دارالعلم عجین شده است. موسوی عنوان می‌کند: شما در بافت تاریخی یزد کاملا مشاهده می‌‌کنید که این ویژگی‌ها با معماری شهر آمیخته شده است. همچنین بادگیر بنایی است که توسط عالمان ساخته شده است. در مورد ویژگی دارالعباده نیز باید گفت که شهر یزد شهری معنوی است و معماری سنتی و مذهبی آن، این ویژگی را برجسته می‌کند. او بیان می‌‌کند: افرادی که چندین‌بار از سازمان یونسکو به یزد آمدند خیلی سختگیر بودند. آنها دقت‌نظر داشتند که در ترمیم‌ها تغییری ایجاد نشده باشد. از این‌رو با تمام این سختگیری‌ها یزد تثبیت شد، چون این قابلیت در مردم یزد و مدیران شهری یزد وجود داشته که بافت سنتی و میراثی شهر خود را حفظ کنند و این نگهداری باید با حساسیت بیشتری تداوم پیدا کند.