برنامه‌ریزی برای تغییر در تقویم‌آموزشی

آرمان - طولانی بودن تعطیلات تابستانی باعث قطع ارتباط درسی دانش‌آموز با مدرسه می‌شود. این وضعیت آموزشی دانش‌آموزان را دچار مشکل می‌کند. دانش‌آموزان در حال حاضر از دهه سوم خرداد تا آغاز سال تحصیلی جدید در تعطیلات تابستانی به سر می‌برند. تعطیلات میان‌دوره‌‌ای آموزشی در تمام مدارس سراسر دنیا وجود دارد، اما میزان آن متنوع است. در بعضی از کشورها این تعطیلات یک و دو ماه و در کشور ما سه ماه است، اما در واقع دانش‌آموزان بیش از سه ماه در تعطیلات تابستانی به سر می‌برند و دانش‌آموزانی که درگیر امتحانات جبرانی شهریور نیستند، از خرداد تعطیلات تابستانی را شروع می‌کنند. باید بتوان برنامه‌ای تفریحی - آموزشی در مدارس سراسر کشور برای دانش‌آموزان برگزار کرد. این برنامه‌ها نباید به میزان سال تحصیلی به دانش‌آموزان فشار تحصیلی وارد کنند و باید دارای تنوع آموزشی باشند. با ‌توجه به اینکه تعطیلات تابستانی در واقع برای آرامش و استراحت دانش‌آموزان در نظر گرفته شده و فشار درسی وارده نظام آموزشی در طول سال تحصیلی را کاهش می‌دهد، بنابراین آموزش در طول تابستان نباید خسته‌کننده باشد و همچنین باید فاصله مشخصی بین پایان و آغاز دوره‌ تحصیلی وجود داشته باشد. در کلانشهرها و خانواده‌های متوسط شهری دانش‌آموزان در تعطیلات تابستانی بیکار رها نمی‌شوند و معمولا خانواده‌ها اوقات فراغت فرزندان خود را با شرکت در کلاس‌های مختلف پر می‌کنند. آنها را به کلاس‌های زبان و آموزشی می‌فرستند و در واقع فاصله‌ای در آموزش دانش‌آموزان رخ نمی‌دهد. اما برای اجرای برنامه‌ای آموزشی- تفریحی منسجم و فراگیری برای تمام دانش‌آموزان باید آموزش و پرورش به مساله ورود کند. اغلب تفاوت ملموسی در میزان یادگیری دانش‌آموزان در هنگام بازگشت از تعطیلات تابستانی و حتی تعطیلات عید نوروز دیده می‌شود و واقعیت آن است که در حال حاضر خانواده‌ها‌، آموزش و پرورش و معلمان نمی‌توانند خسارات آموزشی ناشی از تعطیلات طولانی مدت تابستانی را برای دانش‌آموزان جبران کرده و خلأ آموزشی را پوشش دهند. راهکارهای مختلفی برای پرکردن خلأ آموزشی حاصل از تعطیلات تابستانی وجود دارد که کمک آنها می‌توان میزان صدمات‌آموزشی دانش‌آموزان را به حداقل رساند.

تقسیم‌بندی تعطیلات در تقویم آموزشی

باتوجه به آنکه نمی‌‌توان تعطیلات تابستانی را به کلی حذف کرد، باید فرصت تنفس به دانش‌آموز داد تا نظام‌آموزشی کشور، از آسیب گریزان شدن دانش‌آموزان از آموزش در امان بماند. می‌توان مدت استراحت را کم کرد. به عنوان مثال یک ماه از تعطیلات‌تابستانی را می‌توان در میان سال‌تحصیلی تقسیم کرد. پنجشنبه‌ها مدارس ابتدایی تعطیل شدند و این کار فضای‌تنفس در میان سال را برای دانش‌آموزان ایجاد کرد. با انجام این طرح فشار‌آموزشی در پنج روز توزیع شد و به این دلیل که با کاهش روزهای آموزشی کاهشی در حجم کتاب‌ها و منابع درسی صورت نگرفت، این طرح به اهداف آموزشی ترسیم‌شده نرسید و از فشار وارده به دانش‌آموز در طول سال‌تحصیلی کاسته نشد. در حال‌حاضر میزان تعطیلات در تقویم آموزشی مدارس ایران تفاوت ملموسی با این میزان در میانگین جهانی ندارد. روزهای آموزشی در مدارس ایران حدود 190 تا 200 روز است که میانگین آن در سطح جهانی نیز تقریبا به همین میزان است.

آسیب‌های وارده به سیستم نظام آموزشی

تعطیلات تابستانی به منظور آموزش بهینه‌ در طول سال‌تحصیلی به دانش‌آموز است تا او تحت بمباران آموزشی قرار نگیرد. بنابراین سازمان آموزش و پرورش می‌تواند مانند سیستم آموزشی کشورهای پیشرفته برنامه‌هایی را در مراکز آموزشی در تعطیلات تابستانی اجرا کند و اجرای این برنامه‌ها سبب می‌شوند که ارتباط غیرمستقیم دانش‌آموزان با آموزش قطع نشود. با اجرای برنامه‌های فوق‌برنامه برای دانش‌آموزان می‌توان آموزش‌هایی را به آنها داد تا سبب رشد اجتماعی و شخصیتی آنها شود. در واقع می‌توان به صورت غیرمستقیم در تابستان به دانش‌آموزان آموزش‌های شهروندی، اجتماعی و شخصیتی داد. اما نکته مهم اصل غیرمستقیم بودن این آموزش‌هاست، این آموزش‌ها نباید به صورت مستقیم و بر اساس حفظ کردن مطالب آموزشی باشند. به عنوان مثال نباید از دانش‌آموزان خواسته شود که تعاریف خاصی را حفظ و به معلم ارائه کنند. در بسیاری از شهرهای جهان با توجه به رشد فردی افراد برنامه‌هایی به منظور رشد اجتماعی و شخصیتی دانش‌آموزان برای آنها اجرا می‌شود. باید دانش‌آموزان را گردهم آورد و به آنها آموزش مهارت‌های اجتماعی داد. در ایران فضا برای همکاری‌، کار گروهی و یادگیری برخی مهارت‌های فردی و اجتماعی را نداریم و مدرسه تنها فضایی است که امکان ارائه این مهارت‌ها در آن فراهم است. بنابراین می‌توان در تابستان‌ها که فشارهای درسی معمول بر دانش‌آموزان وجود ندارد، برنامه‌هایی با این اهداف را تعریف و اجرا و از طریق تعطیلات تابستانی خلأ آموزشی موجود را پر کرد. همچنین یک‌چهارم محتوای درسی سال آینده تحصیلی را می‌توان جای آموزش در بین سال تحصیلی، در اوقات تابستان و به صورت مفهومی و عملی‌تر به دانش‌آموزان آموزش داد.

بسترهای لازم در آموزش و پرورش

به اعتقاد من در شرایط موجود توانایی تغییرات عنوان‌شده در نظام آموزشی را نداریم. حدود صد سال است که تقویم آموزشی مشخصی در ایران اجرا می شود و در صورت اعمال تغییرات در آن با مقاومت از جوانب مختلفی مانند معلمان، دانشٱموزان و خانواده های آنها روبه‌رو می‌شویم. باید در این زمینه فرهنگسازی کرد و در غیر این صورت این کار امکانپذیر نیست. باتوجه به اینکه دولت‌ها متکی به نگاه، حمایت و رأی مردم هستند و نمی‌خواهند خود را در فضایی ضربه‌پذیر، شکننده و علیه مردم قرار دهند، بنابراین فرهنگسازی در این زمینه باید به تدریج در خانواده‌ها انجام شود و در یک فرایند پانزده‌ساله می‌توان تقویم آموزشی ایران را تغییر داد. آموزش و پرورش در حال حاضر متکی بر هزینه دریافتی از خانواده‌هاست و به شدت با کسری بودجه فراوان مواجه است و به همین دلایل هزینه‌های اجرای برنامه‌های عنوان‌شده را در تعطیلات تابستانی نمی‌تواند تامین کند؛ خانواده‌ها نیز تنها در صورتی در این زمینه هزینه می‌کنند که بدانند وجود فرزندان آنها در مدارس در تعطیلات تابستانی اثرگذار است و تغییرات مثبتی را در رفتار آنها مشاهده کنند. بنابراین حضور دانش‌آموزان در مدارس و شرکت در کلاس‌های تابستانی می‌تواند با حضور والدین و خانواده آنها انجام شود. باید برنامه‌های مشترک بین والدین و فرزندان انجام شود و با این راهکار انگیزه‌ لازم برای حضور دانش‌آموزان در مدارس ایجاد شود. همچنین حضور معلمان در مدارس با فراهم آوردن شرایطی ویژه برای آنها امکانپذیر است. معلمان سال‌هاست که از وضعیت شغلی و معیشتی خود ناراضی هستند و به مرور زمان این نارضایتی‌ها تشدید شده است؛ بنابراین می‌توان با حضور معلمان در مدارس برای آنها درآمد‌زایی کرد و به آنها برای این کار انگیزه مالی داد تا در مقابل حاضر باشند فصل تابستان را با حضور دانش‌آموزان در مدارس سپری کنند.