سیاست اعلامی به اعمالی تبدیل نمی‌شود

آرمان - دولت جدید ایالات‌متحده سیاست‌های غیردوستانه شدیدی را علیه ایران درپیش گرفته است. این سیاست‌ها تاکنون در مرحله گفتاری و اعلامی باقی مانده‌ و وجه عملیاتی به خود نگرفته‌اند و ظواهر نیز از سخت بودن تبدیل این گفته‌ها به سیاست‌های عملی حکایت دارد. با این وجود سخنان دونالد ترامپ در ایران به‌نوعی با خشنودی جریان مخالف دولت مواجه شده است. دولت آقای حسن روحانی سیاست تعامل با کشورها و گفت‌وگوی سازنده با جهان را درپیش گرفت، اما جناح مخالف دولت روحانی سعی می‌کند این موضعگیری‌های دولت ترامپ و شخص او علیه ایران را به انتقادی بر خط‌مشی و دکترین آقای روحانی در عرصه سیاست خارجی تبدیل کند. در هرحال هر رویدادی که به نوعی منتهی به نافرجامی در اجرای برنامه‌های آقای روحانی تبدیل شود، طرف مقابل از آن استقبال خواهد کرد. به‌ویژه در این شرایط که در انتخابات شورای شهر و ریاست‌جمهوری به نوعی دچار ناکامی نسبی شده‌اند، این تقارن قابل پیش‌بینی بود.

این نکته را هم باید در نظر داشت که مواضع جناح مخالف دولت همواره موضعی منفی و انتقادی است و همیشه در طلب هر رویدادی هستند تا بتوانند دید انتقاد خود را با شدت و میزان بیشتری پیگیری کنند. جناح مخالف تمایل دارند دولت در عرصه خارجی با چالش‌های جدیدی مواجه شده و سیاست‌های اعلامی دولت برای گسترش تعاملات دچار شکست شود. این جریان از عدم موفقیت دولت در عرصه خارجی به شدت استقبال می‌کند. اما از طرفی دیگر ترامپ به‌رغم واکنش‌های تهاجمی علیه ایران نشان داده، به غیر از سیاست اعلامی، رویکردی جدید و متفاوت از سیاست و رویکردهای دولت‌های پیشین آمریکا در قبال ایران را درپیش نخواهد گرفت. به همین دلیل خشنودی جریان مخالف دولت و استقبال از شکست سیاست خارجی دولت مصداق خارجی نخواهد یافت و سیاست ترامپ وارد فاز عملیاتی جدیدی علیه ایران نخواهد شد. دولت نیز به خوبی نشان داده است در خنثی‌سازی سیاست‌های تهاجمی خارجی بسیار ماهر عمل می‌کند. دکترین ترامپ طی چند ماه اخیر خارج از واکنش‌های غیردوستانه نتوانسته است سیاست عملی رادیکالی علیه ایران درپیش گیرد. ممکن است در آینده کنگره تحریم‌هایی را مطرح یا تصویب کند. ترامپ اظهار نظر و سیاست‌های اعلامی بسیاری علیه ایران دارد، اما برای اعمال آنها به کنگره نیاز دارد. این مساله نیز امر تازه‌ای در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران نیست. ترامپ تنها در گفتار توانسته سیاستی تهاجمی را درپیش بگیرد. برای نمونه، در دیدار با سران کشورهای عربی و رژیم اسرائیل به تکرار سیاست‌های خود در قبال ایران تداوم بخشید و در قبال کشورمان موضعی نسبتا انتقادی و غیردوستانه اتخاذ کرد. به نظر می‌رسد تجمع متحدان آمریکا در منطقه نیز به نوعی تجمع سمبلیک و نمادین محسوب می‌شود. این کشورها و آمریکا به آسانی نخواهند توانست سیاست‌های اعلامی خود را به سیاست اعمالی تبدیل کنند. از هم‌اکنون بحران‌هایی برای این مساله ایجاد شده است. در عرصه منطقه‌ای شورای همکاری خلیج فارس برای نحوه تعامل با ایران و اتخاذ سیاست تهاجمی دچار تفرقه شده است. روابط قطر با عربستان، بحرین و امارات تنش‌آلود گزارش می‌شود. در عرصه بین‌المللی نیز مواضع اتحادیه اروپا و چین و روسیه نیز در این میان بسیار مهم است. این کشورها به هیچ وجه از ایجاد سیاست‌های تنش‌زا با ایران استقبال نمی‌کنند. بنابراین من فکر می‌کنم سیاست‌های غیردوستانه با ایران تنها در مقام گفتار ادامه خواهد یافت، اما در مورد سیاست‌های کنگره آمریکا و تحریم‌های جدید علیه ایران ما باید منتظر روزها و هفته‌های آینده بمانیم. در گذشته نیز کنگره بسیار تهدید به تحریم ایران کرده است، اما این سیاست‌ها همواره محتوم به شکست بوده‌اند.