گذار از اصولگرایی به واقع‌گرایی
چنانکه اگر مواضع امروز آنها را در کنار مواضع دو دهه قبل قرار دهیم چرخش کامل مواضع آنها را شاهد و ناظریم. واقعیت این است که امروز جامعه در حوزه‌های مختلف نسبت به گذشته تغییرات زیادی داشته است. گسترش شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی نیز باعث شده تا جامعه بیش از پیش نسبت به گذشته از برخی مسائل تاثیر پذیرد و جامعه امروز ایران در مهرماه ۱۴۰۵ با دهه‌های ۷۰ و ۸۰ قابل مقایسه نباشد. به موازات همین امر مسائل اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و بین‌المللی نیز با تغییرات زیادی مواجهه بوده که قابل کتمان نیست. نوع مواجهه متقابل جامعه و حاکمیت پس ار اتفاقات مختلفی، چون آبان ۹۸، پاییز ۱۴۰۱، جنگ ۱۲ روزه خرداد ۱۴۰۴، دی‌ماه ۱۴۰۴ و در نهایت جنگ ۴۰ روزه از اسفند ۱۴۰۴ نیز قابل بررسی است. حتی نگاهی به انتخابات ریاست جمهوری، شورا‌ها و مجلس نیز نوع مواجهه جامعه با جریان‌های سیاسی را به وضوح نشان می‌دهد. در چنین شرایطی، اما اگر بر مواضع همه جریانات سیاسی و حتی مسئولان نظری بیفکنیم فصل مشترک گفته‌هایشان مردم و توجه به نقش و اهمیت مردم است. حال اینکه چه میزان از این گفته‌ها در عمل نیز ساری و جاری می‌گردد را می‌توان در وضع جامعه رصد کرد. جالب اینکه جریانات سیاسی نیز بر مردم تاکید دارند، اما هر کدام از دریچه نگرش خود به مردم نگاه می‌کنند. اصلاح‌طلبان که همواره خود را صدای مردم و محور مطالبات مردم قرار داده‌اند در همه مقاطع به تناوب تلاش کرده‌اند در این مسیر قرار دهند. در بین اصولگرایان لایه‌ای وجود دارد که از بالا به پایین به مردم نگاه می‌کرده‌اند و اینکه مردم با انتخابات آنها یا رفتن به سمت آنها راه فلاح و رستگاری را در پیش می‌گیرند. اما امروز نسبت به گذشته شاهد تغییر رویکرد طیف بیشتری از جریان اصولگرایی به سمت میانه‌روی و اعتدال بوده‌ایم.
* چرخش عقلا
گذار از اصولگرایی شاید بهترین گزاره‌ای باشد که بتوان در باب عزیمت چهره‌های شاخص این جریان به میانه‌روی و اعتدالگرایی مطرح کرد. نخستین نفراتی که این رویه را کلید زدند چهره‌هایی هستند مثل حجت‌الاسلام ناطق نوری و حسن روحانی که امروز برخی از اصولگرایان آنها را نمی‌پذیرند. اما این رویه رفته‌رفته بیشتر شد شهید علی لاریجانی از اصولگرایی به جریان معتدل تغییر جهت داد. محمدباقر قالیباف رئیس فعلی مجلس و هیات مذاکره‌کننده ایرانی دیگر چهره‌ای است که در زمره چهره‌های معتدل و عقلانیت‌گرا قرار می‌گیرد. افراد دیگری، چون محمدرضا باهنر نماینده ادوار مجلس که سال‌ها نایب رئیسی مجالس را بر عهد داشت نیز از دیگر اصولگرایانی است که شاید اسما در این جریان تعریف شود، اما به جهت مواضع و اظهار نظرات مدت‌ها است که از این جریان به سمت جریان میانه و عقلانیت‌گرا کوچ کرده است. علی مطهری نیز امروز در جبهه عقلانیت‌گرا و میانه‌رو تعریف می‌شود. عزت‌ا... ضرغامی، حشمت‌ا... فلاحت پیشه نیز که پیش از این در اردوگاه اصولگرایان تعریف می‌شده‌اند، امروز به سمت جریان عقلانیت‌محور و میانه‌رو چرخیده‌اند. امری که به نظر طی‌ماه‌ها و سال‌های آینده با شیب تندتری رخ خواهد داد.
*مخالف با تندرو‌ها
یک فعال سیاسی اصولگرا در خصوص چرخش نگاه عقلای اصولگرا به سمت عقلانیت و واقع‌گرایی اظهار داشت: در جریان اصولگرا تعداد افرادی که مواضع معتدل و معقول دارند کم نیست منتها خیلی از آنها جرات اظهار نظر ندارند و حاضر به پرداخت هزینه‌های اعلام مواضع خود نیستند. محمد مهاجری به «آرمان ملی» گفت: بعضی از آنها در جلسات درون حزبی واقعا انتقاد‌های صریح هم می‌کنند و مواضع معتدلی دارند و ضد تندرو‌ها هم حرف می‌زنند. حتی من شخصا با خیلی از این افراد وقتی دیالوگ‌های شخصی برقرار می‌کنم به هیچ وجه با این مواضع تند همراه نیستند. وی افزود: متاسفانه اینها جرات اظهار نظر آشکار را ندارند که البته یک نقطه ضعف جدی است که در برخی از دوستان ما وجود دارد. اساسا جناح تندرو نان خود را از تندروی می‌خورد بخاطر اینکه استدلال درستی ندارد و خیلی هم در جامعه طرفدار واقعی ندارند و خوشبیانه ۱۰ درصد جامعه به جناح تندرو معتقد باشد. وی تصریح کرد: بخش بزرگی از جامعه دنبال رهایی از وضعیت کنونی و دنبال گشایش مسائل کشورند. مهاجری تاکید کرد: بخشی از اصولگرایان که معتدل شدند به تجربه دریافتند که آن تندرو‌ی‌ها از نظام سیاسی اقتصادی فرهنگی اجتماعی کشور کارگشایی نکرده و بابا واقعیت‌های روز ایران و جهان مواجه شدند. وی عنوان کرد: به نظر من عمده افرادی که در مواضع آنها جدید نظر حاصل شده افرادی هستند که مطالعه کردند و برای شناختن دنیا وقت گذاشتند و تصور قبلی که باید همه چیز متعصبانه باشد را کنار گذاشتند. عینک قبلی که زده بودند را برداشتند و جهان واقعی را دیدند و به واقعیت‌ها رسیدند.
