برگ بَرنده ایران در مذاکرات ۶۰ روزه با آمریکا

به گزارش آرمان ملی آنلاین ؛‌ پس از آنکه نیرو‌های آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه به ایران حمله کردند، کاخ سفید اعلام کرد که زمان به ضرر تهران در حال سپری شدن است.

واشنگتن پست در گزارشی نوشت:​ آمریکایی‌ها ماه‌ها به دلیل بسته شدن تنگه هرمز با فشار‌های اقتصادی و افزایش هزینه‌ها روبه‌رو بوده‌اند، اما دولت ترامپ همواره پیش‌بینی می‌کرد که فشار بر ایران به مراتب شدیدتر خواهد بود.

مقام‌های آمریکایی می‌گفتند حکومت ایران شریان حیاتی اقتصادی خود یعنی صادرات نفت را از دست داده و با کمبود منابع مالی برای تأمین هزینه‌های نظامی مواجه خواهد شد. همچنین انتظار می‌رفت زیرساخت‌های نفتی از کار افتاده این کشور آسیب‌های دائمی ببینند. 

 اما در حالی که کاخ سفید نتوانست برای پایان دادن به جنگ به توافقی دست یابد و هم‌زمان با پیامد‌های سیاسی ناشی از افزایش قیمت انرژی در آمریکا و سراسر جهان دست‌وپنجه نرم می‌کرد، به نظر می‌رسد تهران توانسته جریان درآمد‌های نفتی خود را حفظ کند. 

 فرصتی که ایران از آن استفاده کرد

به گفته کارشناسان تحریم و براساس داده‌های مربوط به حمل‌ونقل نفت، با افزایش قیمت نفت، ایران از فرصت ایجادشده استفاده کرد تا از هر بشکه نفت فروخته‌شده سود بیشتری به دست آورد. تهران با بهره‌گیری از شبکه‌های مالی پنهان و پرداخت‌های رمزارزی، درآمد‌های حاصل از فروش نفت را از محدودیت‌های بین‌المللی عبور داد.

این داده‌ها نشان می‌دهد که ایران در بخش عمده‌ای از جنگ، روزانه درآمد نفتی بیشتری نسبت به دوره پیش از نخستین حملات آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه کسب کرده است.

وضعیت درآمد‌های نفتی و ذخایر مالی ایران می‌تواند بر رویکرد رهبران این کشور در مذاکراتی که قرار است اواخر همین هفته برای نهایی کردن توافق پایان جنگ، توافقی که دونالد ترامپ روز یکشنبه از آن خبر داد آغاز شود، تأثیر بگذارد.

مقام‌های آمریکایی گفته‌اند تنگه هرمز روز جمعه به طور کامل بازگشایی خواهد شد، اما دستیابی به یک توافق پایدار به مذاکراتی بستگی دارد که انتظار می‌رود طی دو ماه آینده ادامه یابد.

برت اریکسون، مشاور بخش خصوصی در حوزه جرایم مالی و تحریم‌ها، درباره ایران می‌گوید: «ایران حجم زیادی نفت صادر نمی‌کند، اما همچنان پول زیادی به دست می‌آورد.»

او با استناد به داده‌های دولتی و صنعتی که فروش میلیون‌ها بشکه نفت ایران به چین از طریق کشتی‌ها و مخازن شناور تحت کنترل تهران در آسیا را نشان می‌دهد، گفت درآمد نفتی ایران در ماه مه، یعنی سومین ماه جنگ، از ژانویه و پیش از آغاز درگیری بیشتر بوده است.

به گفته اریکسون، ایران به اندازه کافی نفت آماده فروش در اختیار دارد که بتواند برای ماه‌ها درآمد خود را حفظ کند.

وزارت خزانه‌داری آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد که با هدف قرار دادن «زیرساخت بانکداری سایه بین‌المللی ایران، دسترسی این کشور به رمزارزها، ناوگان پنهان حمل نفت، شبکه‌های تأمین تسلیحات، منابع مالی گروه‌های نیابتی منطقه و پالایشگاه‌های مستقل چینی موسوم به تی‌پات» مانع از سودآوری تهران از محل فروش نفت شده است.

در این بیانیه ادعا شده است: «این اقدامات ده‌ها میلیارد دلار درآمدی را که می‌توانست صرف حمایت از تروریسم شود، مختل کرده است.» رئیس‌جمهور ترامپ همچنان در حال امن‌تر کردن جهان است و به یک توافق صلح تاریخی با ایران دست یافته است. 

 آمریکا چاره‌ای ندارد

مقام‌های ایرانی روز یکشنبه تلویحا اعلام کردند که توافق صلح شامل آزادسازی میلیارد‌ها دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران خواهد بود؛ ادعایی که مقام‌های آمریکایی آن را رد کردند.

ادوارد فیشمن، پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی آمریکا و عضو پیشین تیم تحریم‌های ایران در دولت اوباما، گفت: «طرفداران ایده محاصره ایران از سوی آمریکا، بیش از حد درباره نتایج آن اغراق کردند. این اقدام قرار نبود ایران را وادار به تسلیم کند یا همان‌طور که مقام‌های دولت ترامپ می‌گفتند، تهران را به فریاد "دیگر بس است" برساند.»

او افزود: «اکنون آمریکا در موقعیتی قرار گرفته که یا باید توافقی را بپذیرد که ایران را از نظر اقتصادی نسبت به قبل از جنگ در موقعیت بهتری قرار می‌دهد، یا جنگ را به شکل چشم‌گیری تشدید کند؛ چیزی که به گمان من مردم آمریکا خواهان آن نیستند.»

تحلیلگران می‌گویند فروش نفت ایران که نقش مهمی در تأمین هزینه‌های جنگ داشت، از زمان آغاز درگیری‌ها نوسان‌های شدیدی را تجربه کرده، اما هرگز متوقف نشده است. سه هفته پس از شروع جنگ، زمانی که آمریکا به دلیل افزایش قیمت سوخت در داخل کشور نگران شده بود، محدودیت فروش نفت ایران را که پیش از آن روی آب ذخیره شده بود، به طور موقت لغو کرد و همین امر باعث جهش قابل توجه صادرات شد.
چه بر سر ذخایر نفتی ایران می‌آید؟

این تصمیم باعث شد ذخایر عظیم نفت خام ایران که در دریا نگهداری می‌شد، امکان فروش پیدا کند؛ آن هم در شرایطی که قیمت‌ها بالا رفته بود. حتی زمانی که آمریکا بعداً محاصره دریایی اعمال کرد و تا حد زیادی مانع خروج نفت از ایران شد، تهران همچنان مقادیر زیادی نفت در نفتکش‌ها و مخازن شناور آسیایی در اختیار داشت؛ ذخایری که تا امروز امکان فروش گسترده نفت را فراهم کرده‌اند.

این ارزیابی بر اساس داده‌های شرکت ردیابی کشتی «کپلر» است؛ شرکتی که اطلاعات آن در صنعت انرژی و محافل سیاست‌گذاری به طور گسترده مورد استناد قرار می‌گیرد.

کوین بوک، مدیر مؤسسه پژوهشی «کلیر ویو انرژی پارتنرز»، می‌گوید: «حتی اگر حجم فروش کاهش یابد، وقتی قیمت‌ها به اندازه کافی بالا بروند، می‌توان بخش بزرگی از آن کاهش را جبران کرد.»

برآورد تحلیلگران درباره میزان دقیق نفت آماده فروش ایران در آستانه اعلام توافق بازگشایی تنگه هرمز توسط ترامپ متفاوت است؛ زیرا ردیابی فروش‌های بازار سیاه دشوار است. با این حال داده‌های کپلر نشان می‌دهد تهران می‌تواند تا ماه‌های تابستان نیز سطح قابل توجهی از فروش نفت را حفظ کند.

بر اساس داده‌های کپلر، پیش از آنکه محاصره آمریکا در آوریل به طور کامل اجرا شود، ایران ۱۲۲ میلیون بشکه نفت در مخازن شناور آسیا ذخیره کرده بود. تا روز یکشنبه حدود ۷۰ میلیون بشکه از این ذخایر همچنان برای فروش به چین در دسترس بود. تحلیلگران می‌گویند این حجم نفت، همراه با صادراتی که ایران هنوز از طریق خطوط ریلی انجام می‌دهد، می‌توانست معادل یک تا دو ماه درآمد نفتی ایران در دوران پیش از جنگ را تأمین کند.

رابین میلز، پژوهشگر مرکز سیاست جهانی انرژی دانشگاه کلمبیا و مدیرعامل شرکت مشاوره‌ای «قمر انرژی» در دبی، می‌گوید ایران همچنین در موقعیتی قرار دارد که بتواند صد‌ها میلیون دلار از درآمد فروش نفتی را که طی شش ماه گذشته انجام داده، دریافت کند.

او توضیح داد که بازگشت درآمد‌های نفتی به ایران معمولاً زمان‌بر است، زیرا این پول‌ها برای دور زدن تحریم‌ها از مسیر شبکه‌های مالی پیچیده و غیرشفاف منتقل می‌شوند.

به گفته او «همین مسئله باعث شد محاصره به سرعت اثرگذار نباشد، زیرا ایران همچنان از محل فروش‌های گذشته درآمد کسب می‌کرد. زمانی که آمریکا محاصره تنگه هرمز را آغاز کرد، کاخ سفید پیش‌بینی کرده بود صنعت نفت ایران به سرعت فرو خواهد پاشید.» 

 ترامپ در آوریل گفته بود که ظرف چند روز «تمام زیرساخت نفتی ایران منفجر خواهد شد»، زیرا انباشت نفت در چاه‌ها و خطوط لوله غیرفعال فشار شدیدی ایجاد می‌کند. مقام‌های ایرانی این پیش‌بینی را به تمسخر گرفتند و یکی از آنها حتی پیشنهاد داد تصاویر زنده‌ای از یکی از چاه‌های نفت ایران برای دولت آمریکا پخش شود تا از نزدیک اوضاع را مشاهده کند. تاکنون هیچ انفجار بزرگی در این زیرساخت‌ها گزارش نشده است.

برندا شفر، پژوهشگر حوزه انرژی و سیاست خارجی در دانشکده عالی نیروی دریایی آمریکا، معتقد است ارتش آمریکا می‌توانست با اقدامات تهاجمی‌تر و پرریسک‌تر در تنگه هرمز، نفوذ ایران بر بازار جهانی نفت را محدود کند.

او گفت دهه‌ها برنامه‌ریزی نظامی آمریکا برای سناریوی جنگ با ایران بر این فرض استوار بود که جریان نفت جهان حتی در زمان جنگ نیز ادامه خواهد یافت، زیرا نیرو‌های آمریکایی تنگه هرمز را برای همه کشتی‌ها (به جز شناور‌های ایرانی) باز نگه می‌دارند.

اما آمریکا از بازگشایی اجباری تنگه خودداری کرد و در عوض تلاش کرد با صدور معافیت موقت در ماه مارس، که اجازه فروش نفت تحریم‌شده ایران را در دریا می‌داد، از افزایش قیمت نفت جلوگیری کند. دولت ترامپ استدلال می‌کرد که تحریم‌های مالی مانع از بازگشت درآمد‌های حاصل از این فروش‌ها به تهران خواهد شد.

شفر گفت: ما حاضر نبودیم برای بازگشایی تنگه از همه ابزار‌های نظامی در اختیارمان استفاده کنیم، چون چنین اقدامی می‌توانست به کشته شدن سربازان و تلفات دیگر منجر شود. کاخ سفید می‌خواست این جنگ هیچ تلفاتی برای آمریکا نداشته باشد.

میعاد ملکی، پژوهشگر اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها و از مقام‌های پیشین وزارت خزانه‌داری آمریکا در حوزه تحریم‌ها، معتقد است تحریم‌های مالی علیه ایران همچنان مؤثر هستند. 

 او گفت: بخش عمده درآمد نفتی ایران در چین باقی می‌ماند و عملاً امکان انتقال آن به داخل کشور وجود ندارد.

اما برخی دیگر از افرادی که تجربه مستقیم در اجرای تحریم‌های آمریکا دارند، نسبت به این ادعا تردید دارند که بخش اعظم درآمد‌های نفتی ایران در خارج از کشور بلوکه شده باشد.

زمان فقط برای ایران در حال سپری شدن نیست. برای آمریکا و سایر کشور‌های جهان نیز فرصت محدود است. مدیران صنعت نفت در روز‌های اخیر هشدار داده‌اند که ذخایر جهانی نفت به قدری کاهش یافته که در صورت وقوع شوک جدید در بازار، قیمت‌ها ممکن است ۵۰ درصد یا حتی بیشتر افزایش یابد؛ مگر اینکه تنگه هرمز هرچه سریع‌تر بازگشایی شود.