جزئیات توافق ایران و آمریکا؛ تفاهمنامه چگونه و کی نهایی میشود؟
شمارش معکوس برای نهایی شدن «تفاهم اسلامآباد» میان ایران و آمریکا آغاز شده و گمانهزنیها درباره زمان و مکان امضای این سند به اوج خود رسیده است. در حالی که عباس عراقچی از احتمال امضای دیجیتالی و از راه دور این تفاهمنامه طی روزهای آینده خبر میدهد، رسانههای خارجی میگویند مقدمات کار در ژنوِ سوئیس فراهم شده و حتی احتمال دارد «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور آمریکا، تا روز یکشنبه برای امضای این سند راهی اروپا شود.
یادداشت تفاهم یا به اختصار MoU، یک سند سیاسی است که نشان میدهد دو کشور در کلیات به درک مشترک رسیدهاند. این سند به معنای توافق نهایی نیست، بلکه مسیر و چارچوب را برای رسیدن به توافق اصلی روشن میکند. در این سند درباره آینده برنامه هستهای تصمیم نهایی گرفته نمیشود و هدف اصلی آن صرفا کاهش فوری تنشها و پایان دادن به جنگ است.بر اساس این پیشنویس، آمریکا متعهد شده است که در امور داخلی ایران دخالت نکند و به حاکمیت جمهوری اسلامی احترام بگذارد. همچنین آمریکا باید نیروهای نظامی خود را از اطراف مرزهای ایران خارج کند و در طول مذاکرات نیروی جدیدی به منطقه نیاورد. در مقابل، قرار است یک توقف دائمی و فوری جنگ در تمامی جبهههای منطقه از جمله لبنان برقرار شود.
بازگشایی امن تنگه هرمز
یکی از مهمترین بخشهای این تفاهم، رفع کامل محاصره دریایی ایران ظرف ۳۰ روز توسط ایالات متحده است. در مقابل، ایران متعهد شده است که تنگه هرمز را برای عبور آزاد کشتیهای تجاری بازگشایی کرده و ترافیک دریایی را به حالت عادی برگرداند. مدیریت و تامین امنیت این مسیر دریایی با خود ایران و با همکاری کشور عمان انجام خواهد شد.
لغو تحریمها و پولهای بلوکهشده
آمریکا موافقت کرده است که تحریمهای فروش نفت و پتروشیمی را معلق کند تا ایران بتواند دوباره درآمدهای خود را به دست بیاورد. در این توافق، آمریکا ۲۴ میلیارد دلار از پولهای بلوکه شده ایران را آزاد میکند که نیمی از آن یعنی ۱۲ میلیارد دلار باید قبل از شروع مذاکرات نهایی پرداخت شود. علاوه بر این، آمریکا و متحدانش باید طرحهایی برای بازسازی اقتصاد ایران با بودجه حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار ارائه دهند.
شرایط مذاکرات نهایی هستهای
پس از اجرای این مراحل اولیه، دو کشور وارد مذاکرهای ۶۰ روزه با محوریت مسائل هستهای و لغو قطعی تمام تحریمها میشوند. در این مذاکرات، بحث درباره برنامه موشکی و حمایت از گروههای مقاومت به طور قطعی حذف شده و ایران صرفا تعهد خود به نساختن سلاح هستهای را تکرار میکند. توافق نهایی به دست آمده نیز با یک قطعنامه رسمی در شورای امنیت سازمان ملل متحد تایید و تضمین خواهد شد.
شبکه العربیه با انتشار بخشهایی از این سند، موضوع تمدید آتشبس و بازگشایی مسیرهای دریایی را تایید کرده است. رسانههای غربی و عربی مانند المیادین، فاکسنیوز و بلومبرگ نیز از تدوین این چارچوب خبر داده و به خروج ناوگان آمریکایی و آزادسازی داراییهای ایران اشاره کردهاند.
تعهدات کلیدی در چارچوب اسلامآباد
این یادداشت تفاهم که با نام چارچوب اسلامآباد نیز شناخته میشود، وظایف مشخصی را برای هر دو کشور تعیین کرده است. در این ساختار، آمریکا ملزم به کاهش فشارهای نظامی و اقتصادی است و در مقابل ایران باید امنیت ترانزیت بینالمللی را تضمین کند. جزئیات تعهدات اصلی دو طرف به صورت ساده در جدول زیر تدوین شده است.
| تعهدات ایالات متحده آمریکا | تعهدات جمهوری اسلامی ایران |
|---|---|
| لغو کامل محاصره دریایی نظامی ظرف ۳۰ روز | تامین امنیت و بازگشایی تنگه هرمز برای کشتیهای تجاری |
| تعلیق تحریمهای فروش نفت و پتروشیمی | بازگرداندن تعداد کشتیهای عبوری به سطح عادی |
| آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار پول بلوکه شده | تکرار تعهد بینالمللی به عدم تولید سلاح هستهای |
| خروج ناوگان نظامی از پیرامون ایران | ورود به مذاکرات ۶۰ روزه برای حل نها |
زمان، مکان و شیوه امضای تفاهمنامه
درباره نحوه نهایی شدن این توافق که به «توافق اسلامآباد» معروف شده، روایتهای مختلفی وجود دارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرده است که در صورت نهایی شدن متن، این تفاهم به صورت دیجیتالی و از راه دور توسط دو طرف امضا خواهد شد و احتمالا طی یکی دو روز آینده اتفاق میافتد. از سوی دیگر، خبرگزاری بلومبرگ گزارش داده که این یادداشت تفاهم احتمالا در روز یکشنبه آینده در شهر ژنو سوئیس امضا خواهد شد.
در همین رابطه، وبسایت اکسیوس خبر داده است که آمریکا تجهیزاتی را با هواپیماهای ترابری نظامی به اروپا فرستاده تا شرایط را برای سفر احتمالی جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا به ژنو جهت شرکت در مراسم امضای این توافق آماده کند.
