جدی؛ سازنده؛ امیدبخش

 در ابتدای کار سیدعباس عراقچی به‌عنوان رئیس هیأت مذاکره‌کننده ایرانی و استیو ویتکاف به‌عنوان رئیس هیأت مذاکره‌کننده آمریکایی به‌طور جداگانه با بوسعیدی و گروسی دیدار و گفت‌و‌گو کردند و تبادل‌نظر و پیام‌ها در هر دو حوزه هسته‌ای و رفع تحریم‌ها صورت گرفت. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه و عضو تیم مذاکره‌کننده در حاشیه برگزاری دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو در خصوص انتظار از این مذاکرات با بیان اینکه ما با ذهنی باز و چشمانی باز در این‌جا حضور پیدا کرده‌ایم، گفت: «روند مذاکرات از قبل آغاز شده و در همین چارچوب از روز دوشنبه با وزیر خارجه عمان، گفت‌و‌گو کردیم و دیدگاه‌ها، نگرانی‌ها و مطالبات خود را منتقل کردیم. هم‌زمان دیداری نیز با مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، رافائل گروسی، داشتیم، زیرا همان‌طور که می‌دانید جنبه‌های فنی مذاکرات باید با آژانس مشورت شود و آنها می‌توانند در این روند نقش مثبتی ایفا کنند». وی افزود: «ما کارشناسان فنی خودمان را داریم و متخصصان خودمان را در موضوع رفع تحریم‌ها در اختیار داریم، چون رفع تحریم‌ها بخش جدایی‌ناپذیر هر توافقی درباره مساله هسته‌ای است». بقائی تاکید کرد: همان‌طور که گفتم ما با حسن‌نیت و کاملا جدی اینجا حضور داریم و نتیجه‌محور هستیم. این دیپلمات کشورمان خاطرنشان کرد: زمان برای ما بسیار مهم و حیاتی است و به همین دلیل آقای عراقچی همواره گفته است، آماده‌ایم برای نهایی‌کردن هر توافقی مدت طولانی‌تری اینجا بمانیم؛ چند روز یا حتی چند هفته. امیدواریم از طرف هیات آمریکایی نیز همین سطح از جدیت و حسن‌نیت را ببینیم.
 
*دور دوم مذاکرات

 بسیاری بر این باور بودند که مذاکرات تهران و واشینگتن در دور دوم تعیین تکلیف خواهد شد و از دو حال خارج نخواهد بود یا این مذاکرات یا با موفقیت پیش رفته و طرفین به توافق خواهند رسید یا نهایتا به شکست خواهد انجامید و طرفین دیپلماسی را کنار گذاره و گزینه تقابل نظامی را انتخاب خواهند کرد. اما گذشت زمان و طی ساعت‌ها نشان داد که هیچیک از این اتفاقات رخ نخواهد داد لذا نه شاهد مخابره اخباری مبنی بر توافق ایران و آمریکا بودیم و نه هیچ رسانه‌ای از شکست مذاکرات خبر داد. بلکه حالت سوم رخ نمود و همه‌چیز دقیقا مانند دور اول مذاکرات پیش رفت و طرفین مواضع خود را با وزیر خارجه عمان مطرح کردند و وی به‌عنوان میانجی به رد و بدل کردن پیام‌ها مشغول بود و در نهایت نیز زمانی که حوالی ساعت ۱۶ و ۳۰ به وقت تهران خبر پایان مذاکرات و خروج هیأت‌های ایران و آمریکا از محل مذاکرات آمد. رسانه‌ها چیزی فزون‌تر از آنچه مخابره کردند ننوشتند. اینگونه مذاکرات دور دوم در ژنو به پایان رسید؛ اما آنچه که مذاکرات دور دوم را از از دور اول آن متمایز کرده و روایت رسانه‌ها از آن به خوبی و سازندگی یاد کردند جدیت طرفین مذاکره برای رسیدن به یک توافق بود. هر چند که از حضور و تاثیر افراد میانجی مثل بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان و رافائل گروسیَ؛ مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز نمی‌توان به راحتی گذشت و این افراد نیز نقش مهمی در تلطیف و بهبود فضای مذاکره و نزدیک کردن مواضع طرفین داشتند. آنچه مسلم است مذاکرات در این دور بیشتر در فضایی محتاطانه برگزار شد، اما طرفین تلاش کردند که مواضع خود را به طور کامل و شفاف بیان کنند. تهران با رویکردی نتیجه‌محور و با هدف صیانت از حقوق هسته‌ای و پیگیری رفع تحریم‌ها در این دور از مذاکرات حضور یافت همانطور که مقامات ایرانی پیش‌تر نیز تأکید کرده بودند دستورکار مذاکرات محدود به موضوع هسته‌ای است و طرح هرگونه موضوع فرابرجامی در این چارچوب جایی ندارد در عمل نیز بدان عمل کردند و بر خلاف بسیاری از نگاه‌ها که گفته می‌شد در خصوص میاحث موشکی و منطقه‌ای نیز صحبت خواهد شد؛ اما به روایت رسانه‌های بین‌المللی هیأت ایرانی در مذاکرات از گفت‌و‌گو درباره موشک بالستیک و اصل غنی‌سازی امتناع کرد. در این میان شاید ۲ نکته بود که بتوان بر روی آنها تکیه کرد. نخست جدیت طرفین در مذاکره و تفاهم روی مباحث کلی و مساله دوم پیشنهاداتی که مطرح شد. آنطور که وال‌استریت ژورنال آورده است: «ایران پیشنهاد داده که در ازای لغو گسترده تحریم‌ها، «غنی‌سازی» را تا ۳ سال متوقف کند و ذخایر اورانیوم غنی‌شده با خلوص بالا را تحویل دهد که طبق گفته مقامات آمریکایی لغو گسترده تحریم‌ها در دست بررسی نیست. برخی رسانه‌ها نیز از این مساله خبر دادند که ایران در مذاکرات هسته‌ای اخیر با آمریکا پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم منطقه‌ای برای تولید صفحات سوخت هسته‌ای را مطرح کرده البته با تأکید بر این نکته که تولید صفحات سوخت باید در داخل کشور باقی بماند و حاضر به واگذاری کامل آن به خارج نیست. آنچه مسلم است ایران به‌دنبال رفع تحریم‌ها و تاکید بر حق غنی‌سازی است و تبعا طرف آمریکایی نیز شروط خاص خود از جمله توقف برنامه هسته‌ای ایران را دارد که باید دید نهایتا روند امور به کدام سمت و سو خواهد رفت. آنطور که از شواهد و قرائن بر می‌آید و برخی رسانه‌ها نیز بر آن اذعان داشته‌اند در آینده‌ای نزدیک شاهد دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا خواهیم بود که باید دید در چه زمان و مکانی برگزار خواهد شد.»

*توافق بر اصول راهنما

وزیر امور خارجه با اشاره به مذاکرات ژنو اظهار داشت: «تصمیم روشن‌تری داریم که چه کاری باید صورت بگیرد». عراقچی گفت: «رایزنی‌ها شروع شده بود. آقای رافائل گروسی مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ژنو آمد. در ابعاد فنی، بحث‌های خوبی با وی انجام شد و وی نیز بحث‌های خوبی با هیات آمریکایی داشت. نسبت به دور گذشته، در این دور بحث‌های کاملا جدی مطرح شد و فضای سازنده‌تری وجود داشت». رئیس هیأت مذاکره‌کننده ایرانی افزود: «ایده‌های مختلفی مطرح شد و این ایده‌ها به صورت جدی مورد بحث قرار گرفت و نهایتا بر سر یک سری اصول راهنما توانستیم یک موافقت کلی پیدا کنیم». رئیس دستگاه دیپلماسی بیان کرد: «از این به بعد براساس این اصول حرکت خواهیم کرد و وارد متن یک توافق احتمالی خواهیم شد. این موضوع به معنی این نیست که ما می‌توانیم به سرعت به توافق برسیم ولی حداقل مسیر شروع شده. ما امیدواریم هر چه زودتر این کار انجام شود». وزیر امور خارجه ایران ادامه داد: «آمادگی داریم برای این کار وقت بگذاریم. ولی به هر حال، وقتی به تدوین متن می‌رسد، کار یک مقدار مشکل‌تر و ریزتر می‌شود». وی ادامه داد: «پیشرفت خوبی نسبت جلسه قبل صورت گرفت و اکنون ما مسیر روشنی پیش‌رو داریم که مثبت است. زمان مشخصی برای دور بعدی مذاکرات تنظیم نشد و قرار شد دو طرف، مقداری روی متن‌های یک توافق احتمالی کار انجام دهند و سپس ما این متن‌ها را تبادل کنیم؛ و بعد تاریخ دیگری را برای دور سوم مذاکرات در نظر بگیریم». عراقچی همچنین در کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح در ژنو اظهارکرد: «توافق‌های پایدار تنها از طریق تعهدات متقابل و متوازن و احترام به حقوق مشروع ملت‌ها قابل دستیابی است. معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای به‌صراحت حق غیرقابل سلب تمامی دولت‌های عضو را برای توسعه پژوهش، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز به رسمیت می‌شناسد. این حق ذاتی، غیرقابل مذاکره و از نظر حقوقی الزام‌آور است. این حق مشروط به ملاحظات سیاسی نیست و نمی‌توان آن را به‌صورت دلخواه تعلیق یا بازتفسیر کرد. هرگونه تلاش برای القای این‌که این حق قابل لغو یا اختیاری است، در تعارض بنیادین با نص و روح معاهده قرار دارد». 

*پیشرفت ملموس مذاکرات 

وزارت امور خارجه عمان شامگاه سه‌شنبه با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد: «بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان پیش از آغاز مذاکرات ایران و آمریکا که امروز در ژنو و تحت نظارت سلطنت عمان برگزار شد، جلسه مشورتی با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا و جارد کوشنر، داماد و مشاور رئیس‌جمهور آمریکا در ژنو برگزار کرد». وزارت خارجه عمان در حساب کاربری شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این جلسه شامل بررسی جامع زمینه مذاکرات و بررسی الزامات موفقیت آنها از همه منظر‌های سیاسی و فنی، با روحیه‌ای واقع‌بینانه و سازنده بود که شانس دستیابی به تفاهماتی را که در خدمت اهداف مذاکرات است، افزایش می‌دهد». این وزارتخانه در پایان تاکید کرد: «مذاکرات امروز با پیشرفت ملموسی به پایان رسید و راه را برای ادامه قریب‌الوقوع آنها هموار کرد».