دیپلماسی چند جانبه منطقه‌ای

این تحرکات در چارچوب سیاست اصولی ایران مبنی بر ترجیح دیپلماسی، گفت‌و‌گو و استفاده از ظرفیت‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از بحران‌سازی و بی‌ثباتی بیشتر در خاورمیانه قابل ارزیابی است. در این میان، نقش بازیگران منطقه‌ای تاثیرگذار همچون عمان، عربستان سعودی، قطر و ترکیه به عنوان میانجی‌ها و تسهیل کنندگان گفت‌و‌گو، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است؛ کشور‌هایی که هر یک به واسطه جایگاه سیاسی، ارتباطات بین‌المللی و منافع مشترک در حفظ ثبات منطقه، می‌توانند در مسیر کاهش تنش‌ها نقش‌آفرینی کنند. در همین چارچوب، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در ادامه رایزنی‌های دیپلماتیک فشرده با همتایان منطقه‌ای خود، طی تماس‌های تلفنی جداگانه با وزرای خارجه مصر، عربستان و ترکیه، آخرین تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی را مورد بررسی و تبادل نظر قرار داد. این تماس‌ها نشان دهنده رویکرد فعال تهران در بهره‌گیری از دیپلماسی چندجانبه و گفت‌وگوی منطقه‌ای برای مدیریت شرایط حساس کنونی است؛ شرایطی که در آن، هرگونه سوءمحاسبه می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای برای امنیت و ثبات منطقه به همراه داشته باشد. تاکید ایران بر تعامل با کشور‌های مهم منطقه، به ویژه در مقطع کنونی، بیانگر این واقعیت است که تهران تلاش دارد با تقویت کانال‌های ارتباطی و استفاده از دیپلماسی پیشگیرانه، از تبدیل تهدید‌های سیاسی و رسانه‌ای به بحران‌های عملی جلوگیری کند. در چنین فضایی، میانجیگری و نقش‌آفرینی کشور‌های منطقه نه تنها به عنوان ابزاری برای کاهش تنش میان ایران و ایالات متحده، بلکه به مثابه گامی در جهت تقویت امنیت جمعی و مسئولیت پذیری منطقه‌ای اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. در ادامه این گزارش آخرین اظهارات در حوزه سیاست خارجه را تحلیل می‌کنیم. 
آمادگی برای دیپلماسی
باتوجه به تهدید‌ها و سیاست‌های قهری غربی‌ها که همواره با قطعنامه و تحریم همراه است، تهران، اما همواره به دنبال مسیر‌های دیپلماتیک است تا بتواند محدود‌یت‌ها را کاهش دهد. در همین مورد عباس عراقچی در مراسم تجدید میثاق با آرمان‌های امام خمینی (ره) در حرم مطهر در تهران با اشاره به تحولات اخیر کشور با تاکید بر اینکه اعتراض حق مسلم مردم ایران است، ادامه داد: «جمهوری اسلامی ایران همواره «مرد میدان» و در عین حال «مرد دیپلماسی» بوده است. ایران هیچگاه دیپلماسی را رها نکرده و از هر فرصتی برای تامین منافع مردم استفاده کرده است. دستگاه دیپلماسی در کنار نیرو‌های مسلح و در یک سنگر، برای حفظ امنیت و منافع ملی فعالیت می‌کند.» 
او با بیان اینکه پس از شکست دشمنان، این آنها هستند که دوباره از دیپلماسی سخن می‌گویند، اضافه کرد: «ایران آماده مذاکره و دیپلماسی است، اما تنها در چارچوب احترام متقابل، موضع برابر و تامین منافع دوطرف. عراقچی هشدار داد دیپلماسی با تهدید و ارعاب سازگار نیست و هر کس با ملت ایران با احترام سخن بگوید، پاسخ متناسب خواهد گرفت. جنگ ۱۲ روزه را یک نقطه عطف تاریخی دانست که نشان داد مقاومت مردم ایران چگونه دشمن را از شعار «تسلیم بدون قید و شرط» به درخواست «آتش بس بدون قید و شرط» رساند.» وزیر خارجه در همین باره تاکید کرد: «ما آماده دیپلماسی هستیم ولی دیپلماسی با ارعاب و تهدید همخوانی ندارد و درواقع دیپلماسی اصول خود را دارد.» 
پیشنهاد جدید قاهره
در ماه‌های اخیر و بعد از رفع کدورت‌های تهران- قاهره، مصر به عنوان یکی از نزدیکان ایران محسوب می‌شود در مورد میانجیگری تحرکات مثبتی هم داشته است. در این مورد در گزارش روزنامه «الأخبار» بر نقش فعال و فزاینده مصر در مدیریت تنش‌های منطقه‌ای، به ویژه میان ایران و آمریکا، تاکید شده است. این گزارش با اشاره به گفت‌وگوی تلفنی عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر و مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران آغاز می‌شود؛ گفت‌وگویی که محور اصلی آن نگرانی مشترک از شتاب تحولات منطقه و خطر افزایش تنش‌ها بوده است. السیسی در این تماس، بر تعهد قاهره برای تلاش در جهت بازگرداندن تهران و واشینگتن به مسیر مذاکره و دستیابی به یک راه حل صلح‌آمیز و جامع برای پرونده هسته‌ای ایران تاکید کرده است؛ راه حلی که از دید مصر می‌تواند ثبات منطقه‌ای و حتی بین‌المللی را تقویت کند. اهمیت موضع مصر در این گزارش از آن جا برجسته می‌شود که قاهره، دیپلماسی را «تنها گزینه ممکن و بهینه» برای مهار بحران می‌داند و این دیدگاه را نه تنها در ارتباط با ایران، بلکه در تعامل مستقیم با آمریکا نیز پیگیری کرده است. السیسی همین موضع را در دیدار با دونالد ترامپ در حاشیه نشست داووس نیز منتقل کرده و بر ضرورت پرهیز از مسیر‌های تنش‌زا تاکید داشته است. بر اساس منابع مصری، تلاش‌های میانجیگرانه قاهره ادامه کانال‌هایی است که در ماه‌های گذشته میان ایران و آمریکا، در دو سطح دیپلماتیک و اطلاعاتی، فعال بوده‌اند. در این چارچوب، مصر با حمایت از تفاهم‌های پیشین میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و با هماهنگی کشورهایی، چون ترکیه و عربستان، در حال تدوین یک «پیشنهاد مذاکراتی جدید» است؛ پیشنهادی که هدف آن ایجاد مسیری قابل قبول برای واشینگتن و در عین حال قابل اجرا برای تهران است. بخش مهم دیگری از گزارش به هشدار‌های مصر درباره پیامد‌های خطرناک گزینه نظامی اختصاص دارد. قاهره معتقد است هرگونه بی‌ثبات‌سازی ایران می‌تواند کل منطقه را درگیر پیامدهایی، چون آوارگی گسترده، بحران‌های امنیتی در خلیج‌فارس، آشوب داخلی در ایران و حتی تهدید تمامیت ارضی کشور‌ها کند. در کنار این ملاحظات امنیتی، مصر از زاویه اقتصادی نیز به کاهش تنش می‌نگرد؛ چراکه ثبات منطقه برای حفظ درآمد‌های کانال سوئز، احیای گردشگری و جذب سرمایه‌گذاری حیاتی است و یک جنگ گسترده می‌تواند اقتصاد مصر و منطقه را با شوک‌های جدی روبه‌رو کند.